ASP (ACTIVE SERVER PAGES)
Web ve Wap tarayıcınızın yetenekleri ile sınırlı olan sayfalarınızı, tarayıcınızdan bağımsız dinamik bir hale getirmenin yolu, ASP teknolojisini bir an önce kavramaktan geçiyor. Korkulduğu gibi ASP yeni bir programlama dili değil, aksine HTML,WML ve scripting kodlarını iç içe bulunduran web-wap sayfalarını, sunucu tarafında çalıştırma tekniğidir. Yalnız bu tekniği tam olarak anlayabilmek için Web ve Wap’ın nasıl çalıştığını, Server (Sunucu) ve Client (İstemci) ilişkisinin nasıl yürüdüğünü bilmek gerekiyor. Ayrıca Jscript, Vbscript, Perl gibi scripting dillerinden herhangi birine aşinalık veya en azından nesneye yönelik bir programlama dili, örneğin. Visual Basic kullanmış olmak ve HTML WML kodlarına yabancı olmamak başlangıç için yeterli olacaktır. Internet üzerinde HTML ve ASP kodlarıyla ilgili yüzlerce site ve hazır kod bulunmasına rağmen WML ile ASP destekli sayfalarla ilgili bilgi içeren bir site mevcut değildir. Bu yüzden yaptığımız projenin ileride arkadaşlarımıza örnek temsil edeceği düşüncesi ile yaptıklarımız en baştan ve ASP hiç bilmeyen birisine anlatıyormuş gibi ele aldık.
ASP NEDİR?
Active Server Pages kelimelerinin baş harflerinden oluşan ASP, sunucu taraflı geliştirme ortamıdır. Dosya uzantısı “.asp” olan ASP sayfalarında HTML-WML ve Script dili bir arada kardeşçe bulunabilmektedir. ASP sayfalarının çalışmasını kısaca şöyle izah edebiliriz: Web-Wap tarayıcınıza .asp uzantılı bir adres girildiğinde, normal şartlar altında Web Server bunun ASP olduğunu anlar ve dosya içerisindeki script kodlarını işletir. Kodlar işletildikten sonra kodun sonucunda oluşan HTML-WML kodlar ise kullanıcının tarayıcısına geri yollanır. ASP teknolojisi sayesinde, sayfalarınıza koyacağınız HTML, VBScript kodları ve veritabanı uygulamaları, Server’da icra edileceğinden, ziyaretçinin Browser’ının örneğin VBScript’i tanımayan Netscape olması, hiç önemli değildir. ASP bu özgürlüğü, kodların server tarafında işletilmesine borçludur. Kullanıcının ekranında sadece kodların işletilmesi sonucunda oluşan HTML-WML sayfası görüntülenir. ASP’nin bir avantajı da, kullanılan kodların başkaları tarafından kopyalanamamasıdır. Hemen bir hatırlatma yapalım Web browserları ile (Intenet Explorer, Netscape vb.) WML sayfalarını görüntülemek imkansız. Biz bu yüzden sayfalarımızı Klondike WML browser’ı ile test ettik. Ayrıca gereken yerlerde sayfalarınmızın cep telefonunda nasıl görüneceğini test etmek için M3Gate adı verilen cep telefonu gibi çalışan bir simülatör kullandık.
ASP SAYFALARINI ÇALIŞTIRABİLİRİZ?
ASP, sunucu taraflı uygulama geliştirme ortamı olduğu için Web Server’ın varlığına ihtiyaç duyar. Microsoft’un ASP için kullanabileceğiniz iki adet Web Server uygulaması var. Bunlar Personal Web Server (PWS) ve Internet Information Server (IIS)’dir. Ayrıca ASP ile veritabanı uygulamaları da geliştirmek istiyorsak, veri tabanları ile bağlantıyı sağlayan ODBC uygulamasının yüklü olması gerekiyor. Web sayfalarınızı kendi bilgisayarımdan yayınlarım ve günde 5-10 hit’e razıyım, makinemde zaten Windows 98 işletim sistemi yüklü derseniz PWS’yi tavsiye ederiz. Eğer kompleks bir sisteminiz var ve her gün yüksek hit almak istiyorsunuz tabii ki IIS diyoruz. Çalıştığınız platform Windows 95, 98, NT4 WorkStation veya NT4 Server ise sisteminize Web Server programını kendiniz kurmalısınız. Hayır Windows 2000 Server kullanıyorsanız, bu işlemin otomatik olarak gerçekleştiği aklınızda bulunsun. Sayfalarınızı kendi kendinize deneyebilmek için mutlaka bilgisayarınıza Web Server kurmalısınız. Şimdi Web Server’ın nasıl kurulduğundan ve hangi ayarlamaların yapılması gerektiğinden kısaca bahsedelim...
IIS (INTERNET INFORMATION SERVICE) KURULUMU
Windows 2000 ve Windows NT versiyonları ile IIS’i
kurma şansına sahip oluyoruz.
IIS’in Pws’den farkı daha fazla makineye hitap edebilen ve daha sağlam bir web server olmasıdır.
Şimdi Windows 4.0 Server işletim sistemi yüklü bir makinede IIS’in nasıl kurulup, konfigüre edileceğini anlatalım. Hemen hatırlatalım, eğer makinenizde ağ bağdaştırıcısı kurulu değilse hemen kurun yoksa IIS çalışmayacaktır.
İlk olarak Start>Settings>Control Panel seçerek Network sekmesine ulaşalım.
|
Control Panel (Denetim Masası) de Network (ağ) sekmesini seçelim. Bu mönüyü seçtiğimizde karşımıza gelen pencereden Services sekmesinden Add butonuna basalım.
 |
Network servislerinin seçilmesine izin verilen pencereden Microsoft Internet Information Server sekmesini seçelim. OK butonuna basarak IIS kurulumuna başlayalım. Bu sırada NT Server 4.0 cd sinin Cd-Rom da takılı olması gerekmektedir. Eğer IIS ‘in kurulu olduğu dizin bulunamazsa bizim Have Disk seçeneği ile yolu tanımlamamız gerekmektedir.
|
|
IIS’in kurulması aşamasından hangi servislerin seçileceğine karar verilebilir. Bunlar WWW service, FTP service ve Gopher sevice olabilir. Ayrıca Asp sayfalarımızın çalıştırılabilmesi için ODBC Driver’ında seçilmesi gerekmektedir. Bu kısım ileride ayrıca anlatılacaktır. Web,Wap sayfalarımızın yayınlanması için WWW servisin, Internet ve Intranet üzerinde dosya upload, download izin verilmesi için FTP servisin kurulması gerekmektedir.
6.IIS kurulumu (Dosyaların kopyalanması)
Kurulacak servislerin seçiminden sonra
dosyaları kopyalanması başlanmaktadır. Eğer dosya kopyalaması sırasında hata
ile karşılaşılırsa muhtemelen IIS’i yeniden kurmanız gerekebilir. Bir
hatırlatma daha yapalım eğer sabit diskinizde birden fazla işletim sistemi
kurulu ise ve Nt Server 4.0 dışındak diğer sistemlerin herhangi birinci Web
Server kurulu ise öncellikle bu Web Server’ı uninstall
etmeniz gerekmektedir.
Daha önceden servis seçimi sırasında ODBC Drivers seçeneği seçildiği için bir sonraki adım ASP sayfalarımızın veri tabanı bağlantısı yaparken hangi sürücülerin kullanılacağının seçimidir.
Default olarak SQL Server seçili gelir. Advenced seçeneği ile diğer sürücüler yüklenebilir. Biz burada bir değişiklik yapmadan kuruluma devam edelim.
7.IIS kurulumu (ODBC sürücülerinin seçilmesi)
Son olarak IIS’in başarı
ile kurulduğuna ilişkin bir mesaj alarak kurlumu tamamlarız. Unutmadan
hatırlatalım, Windows NT 4.0 Server ile default olarak IIS 2.0 gelmektedir. IIS
‘in sürümünü yükseltmek için NT Service Pack kullanılabilir. Her Service Pack
kurulumundan sonra IIS’in yeniden kurulması gerekmektedir.
8.IIS kurulumu (Kurulum başarıyla tamamlandı mesajı)
9.IIS’in servis ayarlarının yapılması
Artık IIS kurulduğunda göre, seçtiğimiz
servislerin çalışıp çalışmadığını kontrol edebiliriz.
Start>Programs>Microsoft Internernet Information Server’dan istediğimz
sekmeyi seçerek IIS hakkında bilgi alabiliriz. Microsoft Internet Service
Manager sekmesi ile şu anda çalışan servisleri görebiliriz.
Bu penceredeki Properties mönüsü ile bu servislerin durdurma ve yeniden başlatma gibi seçeneklere sahip olabiliriz.
Wml ve Asp Sayfaları Nasıl Çalıştırılabilir? IIS ve Apache Web serverları bu işe çözüm getirebilir. Biz sayfalarımızı test ederken Windows 2000 Professional ile birlikte gelen IIS ‘i kullandık. Bunun yanında default olarak Asp desteği olmayan Apache Web Server’ın Asp konfigürasyon dosyaları internetten indirilerek bu iş yapılabilir.
Wml desteği için ise yine IIS ve Apache Web serverları kullanılabilir.
ODBC
Kolları sıvayıp, ASP’ye kodu yazmaya başlamadan önce yapmamız gereken bir iş daha var: ASP sayfaları geliştirme ortamımızda, ODBC (Open Database Connectivity, Açık Veritabanı Bağlantısı) olması gerekir.
Windows 98, 95 (OSR2) veya NT4.0 işletim sisteminizde Denetim Masası’nda ODBC, ODBC32 veya “ODBC Veri Kaynakları (32 Bit)” adlı bir simge görüyor olmalısınız. Bunu açın, Sistem DSN sekmesini ve açılan pencerede göreceğiniz Ekle düğmesini tıklayın. Buradaki Access, dBase, Excel, FoxPro, Paradox sürücüleri 4.00.3711.08 veya daha büyük mü? Değilse, Microsoft’un sitesinden (http://www.microsoft.com/data/download.htm) Microsoft Data Access Components (sürüm 2.1.1.3711.11 GA, 6.2 MB) güncelleme dosyasını indirin ve sisteminizi güncelleştirin. Windows 2000 kurulu sistemlerde bunu yapmaya gerek yok. Böylece sisteminiz, ilerde yazacağımız veri-yönlendirmeli Web uygulamaları için hazır hale gelmiş olacaktır.
Biz wml-asp sayfalarımızın kısa bir zaman içerisinde
internette yayınlanacağını düşünerekten ODBC kullanmadan direk veri tabanı yolu
vererek bu sorunu çözdük. Bu yüzden bir veri tabanı dosyasının ODBC ile
bağlanmasını kısa bir örnekle ile anlatmaya çalışalım.
ODBC bağlantısının kurulması:
Adım1 :Microsoft Access programı ile OGR isimli boş bir veri tabanı oluşturuyoruz.
Adım2:Boş veri tabani ile ODBC bağlantısının oluşturulması.
Denetim Masası altında ODBC nesnesi açılarak System dns sekmesinden Add butonu ile daha.
önceden oluşturmuş olduğumuz veri tabanını bağlayalım. Data Source Name alanına isim verirken dikkatli olalım, çünkü bu isim daha sonra programlarda kullanacağımız veri tabanı dosyayası adı olacaktır
 |
1. Database'e Bağlanma Yolları
ASP'nin can damarı olan database'e bağlanabilme yeteneğini, aşağıdaki yöntemlerden kendinize uygun olanı seçerek kullanabilirsiniz...
1.
Yöntem
(ODBC DSN kullanarak)
<%
'--Değişken tanımlandı.
dim conDB
'--Veritabanı nesnesi oluşturuldu.
Set conDB=Server.CreateObject("ADODB.Connection")
'--Buradaki MyDSN yerine veritabanının ODBC'deki DSN (Data Source Name'i)
yazılacak.
conDB.open "MyDSN"
%>
2. Yöntem (ODBC DSN'den bağımsız)
<%
'--Değişkenler tanımlandı.
dim conDB, dsnpath
'--Veritabanı nesnesi oluşturuldu.
Set conDB=Server.CreateObject("ADODB.Connection")
'--Access bağlantı bilgisi ile veritabanı açıldı.
conDB.open "DRIVER={Microsoft Access Driver (*.mdb)};" & _
"DBQ=" & Server.MapPath("MyDatabase.mdb")
%>
3. Yöntem (SQL
Server)
<%
'--conDB değişkeni tanımlandı.
dim conDB
'--Bağlantı nesnesi oluşturuldu.
Set conDB=Server.CreateObject("ADODB.Connection")
'--SQL bağlantı bilgisi ConnectionString değişeknine aktarılıyor.
ConnectionString= "Provider=SQLOLEDB;Server=<ip address>;database=<dbname>;"
'--SQL bağlantı bilgisi oluşturmaya devam ediliyor.
ConnectionString= ConnectionString&
"uid=<uid>;pwd=<pwd>;network=DBMSSOCN"
'--Bağlantı açıldı.
ConnDB.open ConnectionString
%>
KAYNAKLAR
ÖCAL, Hakkı: Active Server Pages ASP Programcıları için temel asp rehberi, Pclife dergisi eki
ÖCAL, Hakkı: Active Server Pages ASP Uygulamalı Web Program Örnekleri, Pclife dergisi eki
http://www.aspci.com
http://www.aspturk.com