İŞARETLEŞME PROTOKOLLERİ
VERİ İLETİM HAT PROTOKOLLERİ
Uluslararası standartlar organizasyonu (ISO)
tarafindan belirlenen bilgisayar terminalleri arasındaki bilgi alıs verişini
saglamak amacı ile bazı standartlar olusturulmustur.''Açık Sistemler Birligi''
(OSI) başlığında toplanmıştır. OSI için referans ana modeli 7 katlı bir model
gelistirmiştir.
Physical Layer-Fiziksel Kat: OSI modelinin en
alt katı, bilgilerin bir noktadan diğerine nasıl iletilip ve alındığını
açıklayan elektiriki ve mekaniki kuralları tanımlar.
Data Link Layer-Veri Bağlantı Katı:
Bu kat iletişimde hatanın olmaması için istasyonlar arasında bilgiyi ileten
mekanizmayı tanımlar. Bu, hata kontrolünü ve bilgilerin sıralanmasını içerir.
Network Layer-Ağ Katı: Bu
kat, mesajların bilgi paketlerine bölündüğü ve iletisim ağı arasındakı bir
gönderme noktasından ulaşma noktasına izlediği yolu ve mekanızmayı tanımlar.
Transport Layer-Nakil Katı:
OSI modelinin nakil katı ağ içindeki bilgilerin ard arda taşınma verimliliğini
ve güvenirliğini sağlar. İletişimdeki en yüksek kattır. Nakil katı üzerindeki
katlar ağın teknolojik görünüsü ile ilgilenir.
Session Layer-Toplanma Katı:
Bir kullanıcının ağ içindeki bir bilgisayarla karşılıklı etkileşime girdiği
zaman bu toplanma olarak adlandırılır.
Bir veri hattı süreçleri boyunca bir
kullanıcı tarafından başlatılır ve sona erdirilir. Toplanma katı bir
toplanmanın yönetimi ile ilgilenir.
Presentation Layer-Sunum Katı: Bu seviyede sağlanan servis iletişimi için yaygın bir formattaki ağa
sunulan bilgiler için gerekli olan bir kodun değişimlerini oluşturur. Alfa
numerik kod ayarları (ASCFI , EBCDIC) bilgi sıkıştırmalarını dosya formatlarını
ve bu tip şeyleri içerir.
Applications Layer-Uygulama Katı:
Uygulama katı OSI katlandırılmış protokolün en üst seviyesidir. Bu seviyede son
kullanıcı görevlerini geliştiren özel uygulama programları tanımlanır. Buna
örnek olarak data-base yönetim programları , yazılım süreçleriyle elektronik
posta protokolü iki veya daha çok iletişim cihazındaki veri hatlarının
bağlandığı iki nokta veya ikiden fazla nokta arasındakı değişken verilerin
kontrol prosedürüdür.
Veri iletim hat protokollleri full-duplex ve
half duplex protokolleri olmak üzere ikiye ayrilirlar. Full-duplex protokolü
half duplex olarak kullanılabilir. Fakat tersi geçerli değildir.
Full-Duplex Protokolleri:Bu tipteki
protokoller ise verinin zaman içinde sadece veri transferi olurken aktif
haldedir.
Kontrol karakter
uyumlu IBM 2780 protokolü
Kontrol karakter
uyumlu IBM 3780
Remote pb Entry
(RJE) Protokolü
Poll Select Protokolü:Bu tip
protokollerde ise hat daima aktif haldedir. Bu protokollerin bir çoğu
guruplanmıs gösterge sistemi ile yapılan iletişimde kullanılır.
Burroughs TD 830
Protokolü
CDC UT-200
Protokolü
Honeywell VIP
Protokolü
RS -232 C
RS harfleri recommended standart, 232 ise
tanımlanan numara ve C harfi ise kaç tane düzeltmenin yapıldığını gösterir. RS
232 C karti negatif lojik mantığına göre çalışır. Yani ON durumu lojik 0, OFF
durumu lojik 1'e karşılık gelir. RS 232 C veri yollayan birim (bilgisayar veya
bilgisayar terminali) ile modem arasında seri iletişimin gerçekleşmesinde
gerekli standardın oluşturulması için öne sürülen arabirimdir. Veri yollayan
taraftaki modem, verinin yollandığı taraftaki modem ile iletişim kurarak veriyi
diğer tarafa gönderir.
Birbirinden uzak terminaller arasında
iletişim kurulmasında modemler kullanılırken, iki terminalin yakın olduğu
durumlarda modeme gerek yoktur. Bu durumda iki RS 232 C arabirimi arasında
doğrudan bağlantı yapmak mümkündür.
BPS ve BAUD Arasındaki İlişki
Kanal tek bir baud boyunca bir yada daha fazla bit değeri
iletebilmektedir. Örnegin, bir modem 600 baud sinyal oranı kullanarak 2400
bps'de ilerleyen dijital bir bit akışını iletebilmektedir. Her bir baud
örnekteki 4'e 1 çarpım faktörünü elde edebilmek için dört bit iletmek
zorundadır.
Sinyal iletilirken ikilik sistemde bir baud ile bir bit
iletilirse 600 bit bilgi 600 baud ile iletilecektir. Ancak bilgi ikilik
sistemde dörderli gruplara (hexadecimal) ayrılırsa o zaman 1 baud ile 4 bit
iletecektir ve 2400 bit 600 baud ile iletilebilecektir.
ASENKRON VE SENKRON VERİ İLETİMİ
Bilgisayarların ve terminallerin haberleşmesi
için iletimden önce birbirlerini, meydana gelecek veri iletimi için uyarmaları
gerekir. Verici bir bit göndermeden önce alıcıyı uyarmazsa alıcı gelen bit
serisi için gerekli zamanı ayıramaz. Vericinin gönderdiği sinyal alıcı
tarafından yanlış zamanda incelenmeye başlanırsa gelen bilgi yanlış
yorumlanabilir. Gelen bilginin bir enerji seviyesinden diğerine doğru uygun
zamanda incelenmesine senkronizasyon denir.
Senkronizasyon alıcı ve verici arasında bit
zamanına bağlı olan anlaşmayla sağlanır. Alıcının bit zamanını tanımlayabılmesi
için vericiyle aynı clock'u üretmesi gerekir. Alıcı, clock sinyalini gelen
toplam sinyale göre elde eder. Alınan bilgiyle bit zamanının ayarlanma işlemine
senkronizasyon denir.
Clock'un iki görevi vardır:
·
Veri tamamen ulaşmadan önce alıcıyı
iletime senkronize eder.
·
Alıcıyı giren veri bitleriyle senkron
halde tutar.
Seri veri iletimi clock sinyalinin
iletilmesine göre ikiye ayrilir:
Asenkron Veri İletimi
Seri iletişimi gerçekleştiren sistemlerin
çoğunda asenkron yöntem kullanılır.İletişimin sürekli olmadığı ve iletişim
hizının yüksek olmasının gerektiği durumlarda asenkron iletişim kullanılır. Asenkron
iletimde veri ile clock sinyali iletilmez, çünkü senkronizasyon için start-stop
bitleri kullanılır.
Kullanıcı data bitleri register ve buffer
gibi geçici bellek alanında yer alır ve daha sonra diger işletimler için
terminal veya bilgisayar içine gönderilir. Stop bitleri bir yada daha fazla
işaret sinyallerinden oluşur. Stop bitleri alıcı sitesindeki mekanizmanın
gelecek karakter için yeniden ayarlanabilmesi için zamanın geçmesini sağlar.
Daha sonraki stop bitleri sinyali boş seviyeye döner. Böylece garanti olarak
gelecek karakterde 1 ile 0 geçişi olacaktır. Eğer daha önceki karakterin tümü
sıfırlardan oluşmuşsa start biti bulma yanlış olacaktır. Eger stop biti mevcut
olan değilse gerilimi yüksek yada boş seviyeye dönüştürülür. Bu metod,
gönderici ile alıcı arasındaki devamlı bir senkronizasyon bulunmadığından
dolayı asenkron iletim olarak adlandırılır. Bu iletim şekli önceki zaman
sinyaline bakmadan bir data karakterinin iletilmesine izin verir. Zamanlama
sinyali , data sinyalinin bir parçasıdır. Asenkron iletim genellikle
teletayplar veya teleprinterler ve düşük hızlı bilgisayar terminalleri gibi
makinelerde ve terminallerde bulunur. Çoğu kişisel bilgisayarda asenkron iletim
kullanılır.
Değişik firmaların ürettiği bilgisayarların
aynı sistem içinde kullanılabilmeleri için karakterler ortak bir kod ile
gönderilirler. Asenkron iletişimde en çok kullanılan kod ASCII (American
Standard Code for Information Interchange) kodudur.
Hattan veri gönderilmediği sürece, sürekli
olarak '1' seviyesindedir. Bir karakterin başladığı, bir '0' biti gönderilerek
bildirilir. Başlangıç bitinin hemen arkasından gelen 7 veri biti, yollanan
karakteri temsil eder. Bir karakter yollanırken LSB'ten başlanıp MSB'e kadar
yollanır. Karakter verisinin son biti, parite biti olur. Bu bit yollanan veride
tek bitlik hata olup olmadığının anlaşılması için kullanılır. Eger iletişim
içinde tek parite seçilmiş ise bu bit yardımı ile yollanan birlerin sayısının
tek olması sağlanır. Eğer çift parite seçilmiş ise birlerin sayısı çift sayı
yapılır.
Parite bitinin ardından 1 veya 2 adet
"Stop" biti gelir. Stop bitlerinin seviyesi 1'dir. Hat, yeni bir veri
yollanana kadar 1 seviyesinde kalır.
Senkron Veri Iletimi
İletişimin sürekli ve yüksek hızda olması
gerekiyor ise, senkron iletişim seçilir. Senkron veri iletiminde veri bloğunun
başı ve sonundaki bildiri karakterleri dışında Tranmitter ile Receiver arasında
ayrı bir clock sinyali taşıyan hat vardır. Bu hattan uygulanan clock sinyali TX
ve RX'in ayni bit zamanında çalışmalarını sağlar. Senkron iletimde iletim
sonunda 'end of message' sinyali gönderilir.
Haberleşme sisteminin önemli bir parçası saat
cihazıdır. Bunun amacı devamlı olarak daha önceden tanımlanmış sinyal
seviyelerinin bulunmamaları veya bulunmaları için hatalı örnekler kontrol eder.
Bu cihaz bütün dahili komponentlerin senkronizasyonu içinde kullanılır. Senkron
iletimde giriş veri alanı kontrol bitleri tarafindan çevrelenmiştir. Bu bitler
çoğunlukla flag ve preambles olarak adlandırılır. Bunlar alıcıya mesajın
ulaştığını bildirmek için kullanılırlar.
Senkron iletişimde, karakter yollanmıyor ise
bile aynı değerde bir bit dizisi gönderilir. Başla ve Stop bitleri olmadığından
veriyi alan birimin karakter bitlerinin başlangıcını bulabilmesi için iki birim
arasında senkronizasyon sağlanmalıdır.
Veri yollayan ve alan birimler arasında
senkronizasyonun sağlanması için ön dizi ve senkronizasyon dizileri
(karakterleri) kullanılır. Ön dizi "1" lerden oluşmuş bir dizi
olabilir. Start ve Stop bitlerine gerek olmadığından asenkron iletişime göre
%20 daha verimlidir. (Bir karakter için 10 yerine 8 bit yollanır.)
İletişimde güvenirliğin artmasi için bitlerin
değerleri, bit sürelerinin ortasında okunur.
Senkron iletim birçok sekilde yapılabileceği
için üreticiler BISYNC (Binary Synchronous Communication), SDLC (Serial Data
Link Control) ve HDLC (High-Level Data Link Control) gibi standart iletim
protokolleri oluşturmuşlardır. BISYNC byte, HDLC ve SDLC bit uyumlu
protokollerdir.
VERİ İLEİIM HAT PROTOKOLLERİ (DATA LINK PROTOCOLS)
Uluslar arası Standartlar Organizasyonu (ISO)
1977 yılından itibaren "Açık Sistemler Birliği" (OSI) ana başlığı
altında, bilginin: farklı üretici firmaların bilgisayar/terminalleri arasındakı
bilgi alışverişini sağlamak amacıyla bazı standartlar geliştirmişlerdir. Bu
standartların çatısı "OSI" için referans ana modeli olarak 7 katlı
bir model geliştirmişlerdir. Bu modelin 2. katı "Data Link" katıdır
ki bu kat, haberleşme hatları ve hata düzeltme üzerine verinin kontrolü ve
transferini sağlamayla ilgilidir.
Bir veri hattı protokolü, iki veya daha çok
iletişim cihazlarındaki veri hatlarının bağlandıgı iki nokta (point-to-point)
veya ikiden fazla nokta (multidrop or multipoint) arasındaki değisken verilerin
kontrol prosedürüdür. Genel olarak protokollerin geçerli olduğu iletişim
cihazları şunlardır:
·
Aynı bina içinde veya farklı yerlerde
bulunan (inhouse/external) uç uca bağlanmış iki bilgisayar hattı için;
·
Inhouse/external bir terminalle bir bilgisayar
arasındaki hat için;
·
Inhouse/external bir bilgisayarla belli bir
sayıdaki terminaller arasındaki hat için;
·
Inhouse/external iki terminal arasındaki hat için;
Veri iletim hat protokolleri full-duplex ve half-duplex
protokolleri olmak üzere aşağıdaki şekildeki gibi ikiye ayrılmıştır. Bir
full-duplex protokolü olarak kullanılabilir. Fakat tersi geçerli değildir.
Full-Duplex Protokolleri
Bu tipteki protokoller iki cihaz arasında aynı andaki iki
yönlü veri transferini destekler. Bu protokollere tipik birkaç örnek şöyledir:
·
ANSI tarafından oluşturulmuş Advanced Data
Communication Control Procedure protokolüne (ADCCP) eşdeğer, bit uyumlu ve ISO
tarafindan oluşturulmuş High Level Data Link Control protokolü (HDLC).
·
Yine bit uyumlu ve IBM tarafından oluşturulmuş
Synchronous Data Link Control protokolü (SDLC).
·
Kontrol karakter uyumlu ve DEC tarafından
oluşturulmuş Digital Data Communication Message protokolü (DDCMP)
Half-Duplex Protokolleri
Bu tipteki protokoller ise verinin zaman
içinde sadece tek bir yöndeki transferini destekler. Contention ve Poll Select
tip protokol adları altında alt bölümlere ayrılır.
Half Duplex Contention Protokolleri :
Bu tip protokollerde iletim hattı sadece veri
transfer edilirken aktif haldedir. Tipik birkaç örnek şöyledir:
·
Kontrol karakter uyumlu IBM 2780
protokolü.
·
Kontrol karakter uyumlu IBM 3780
·
Remote Job Entry (RJE) protokolü.
Half-Duplex Poll Select Protokolleri :
Bu tip protokollerde ise hat daima aktif
haldedir. Bu protokollerin birçoğu gruplanmış gösterge sistemi ile yapılan
iletişimde kullanılır. Aşağıdaki kontrol karakter uyumlu protokoller, günümüzde
pek sık kullanılmamakla beraber bunlar gelecekte oluşturulacak protokoller için
bir temel oluşturmaktadırlar. Bunlardan bazıları şöyledir:
·
Burroughs TD 830 protokolü;
·
CDC UT-200 protokolü;
·
Honeywell VIP protokolü;
·
IBM 3270 Binary Synchronous protokolü;
·
ICL 7181 (C01= ve ICL 7502 (C03)
protokolleri;
·
Sperry (Univac) U-200 protokolü;
Half-Duplex Contention protokolleri
genellikle iki nokta arasındaki senkron hatları destekler.Bu özelliğe uyan
sistemler şunlardır:
·
Bilgisayardan bilgisayara iletişimde,
·
Bilgisayardan RJE terminale
iletişimde,
·
RJE terminalden RJE terminale
iletişimde,
Contention protokolünde,hat sadece veri
transfer edilirken aktif haldedir. Bu tip protokollerle çalışan bir hat, her
iki uçta da birer bit oluşturması için hattı bir süreliğine askıya alır. Bir
bit senkron hatlarda normal olarak beş karakterden oluşur (SYN, SYN, SYN, SYN,
ENQ). Cihaza bir bit gönderildikten sonra, cihaz gönderilen bit'in kabul
edildiğini bildiren bir onay (Acknowledgement) bekler (SYN, SYN, SYN, SYN,
ACK). Eğer bit'ten sonra onay gelmemişse bir bit daha gönderilir. Ayrıca
negatif onay gelmişse de tekrar gönderilir. Bazı durumlarda ortaya bir problem
çıkabilir. Eğer cihaz aynı hat üstünde eş zamanlı, karşılıklı birer bit
oluşturursa half-duplex protokolüne göre her bir cihaz diğerinin bit'ini
görmezden gelecektir. Bu problemin çözümü için cihazlardan birinin ara verip
beklemsi gerekir. Böyle bir durumda ara vermeyenin bit'i er geç galip
gelecektir.
Bit'i kabul edilen cihaz bloklar halinde
veriyi gönderir. Her bir ayrı bloğun alıcı cihaz tarafından alınıp alınmadığı
onay ile bildirilir. ACK karakteri gelmişse veri bloğu alınmıştır. Fakat NAK
karakteri gelmişse verinin tekrar gönderilmesi gerekiyor demektir. Protokole
bağlı olarak bir ACK, basit bir ASCII ACK kontrol karakteri olabilir veya
IBM'in BSC'si durumunda bir iki karakter kombinasyonudur. Bu da ACK0 veya
ACK1'dir. İletilen bloğun veri kısmını silen kontrol karakteri, ETX'in normal
olarak kullanıldığı son veri bloğu hariç, normal çalışan bir ETB'dir. Bir
verici cihaz veri bloklarının hepsini gönderdiğinde, bir "iletim
sonu" sırası (SYN, SYN, SYN, SYN, EOT) gönderir. İletişim hattı bu durumda
rölantiye (durgun hale) alınacaktır ve eğer bir önceki alıcı cihazın gönderecek
verisi varsa, hattı aktif hale getirebilmek için bir bit gönderir.
İletim Blok Biçimleri
60'lı yılların sonu 70'li yılların başında
ASCII karakter kodu temel alınarak iletim hattında çalışmalar yapıldı. ECMA
protokol standartları belirlendi ki bu da "Basic Mode Control Procedures
for Data Communications" adını aldı.
Amerika'nın bilgisayar üreticilerinden
Burroughs Univqc v6'da "USA Standart Communications Control
Procedures" ANSI (American National Standards Institute) tarafindan
sınırlandı. Protokollerin bir çoğu hem asenkron hem de senkron operasyona
uyumlu yapıldı.
Veri bloklarının iki genel formatı:
İlk ve orta data bloklarının iletimi için;
SYN, SYN, SYN, SYN, SOH, Heading, STX, Text, ETB, BCC
Sonuç data bloklarının iletim formatı ise;
SYN, SYN, SYN, SYN, SOH,Heading,STX,Text, ETX,BCC
Bir data bloğu SOH ile STX karakterlerini
içerebilir yada her ikisi de birarada olabilir.
Üreticilerden kaynaklanan birçok farklılıklar
olabilir.
Yıldırımın Neden Olduğu Haberleşme Hataları
Telefon hattının yanında çalişan bir motorda,
iletişim hattı veya modem üzerinde hata etkisi yapabilir.Hatalar ise aşağıdaki
yöntemlerle bulunup düzeltilebilirler;
Özel Kod Kullanımı: Doğruluğun
belirlenmesi için otomatik kontrol yapabilen özel kodlar kullanılır. Bunlardan
birisi ARQ kodudur. Bu alfabedeki harfleri, numaraları ve diğer sembolleri 7
bitlik sayısal kod kullanarak ifade eder. Bu 7 bitlik karakterlerin hepsi
genellikle 3 adet 1 içerir. Alınan sinyallerde her karakterdeki 1'ler sayılır.
Eğer 3 tane ise sinyal doğru olabilir. Gürültü ve diğer etkenlerden dolayı
sinyalde değişiklik olursa bu hemen anlaşılır. Bu sinyal ya tekrar istenir ya
da düzeltilerek kullanılır.
Parite Yöntemi: Hata
bulmada çokça kullanılan bir diğer yöntem ise parite yöntemidir. Parite
gönderilen sinyal içindeki bit sayıları hakkında bilgi verir. Parite biti
genelde yedi bitlik karakter bilgisinin sonuna sekizinci bit olarak eklenir.
Parite'nin normalde iki sistemi vardır. Odd (tek) ve Even (çift).
Odd (tek) sisteminde bilginin içerdiği
bitlerdeki 1'ler toplanır. Eger toplam tek sayi ise parite biti "0"
olur, eğer çift ise parite biti "1" olur.
Even (çift) sisteminde ise eğer toplam tek
sayı ise parite biti "1", çift ise "0" olur.
Gönderilen her karakterin parite biti, parite
jeneratör devresi ile bulunur. Parite jeneratör birkaç X-OR kapısından olusur.
Alıcıdaki parite jeneratörü iletilen bilginin paritesini bulur. Eğer bu bilgi
alınan parite bitindeki bilgiye uyuyorsa iletim doğru bir şekilde sağlanmış
olabilir anlamındadır.
Parite yöntemi kesin bir bilgi vermez. Eger hata
varsa sinyal bunu bilgisayara bildirir. Bundan sonra protokoller veya diğer
prosedürler uygulanır. Hata düzeltilmeye çalışılır veya blok tekrar gönderilir.
Her ne kadar parite kontrolü kolay ve etkili ise de sadece basit bit hatalarını
bulabilir. Eger iki veya daha fazla bit hatası olusursa parite bunu
algılayamaz. Bu yüzden güvenli iletişim için daha esasli yöntemler kullanılır.
LRC(Longitudional Redundancy Check),VRC (Vertical
Redundancy Check):Asenkron veri iletiminde, gönderilen
karakterler alt alta sıralanır. Böylece her sütuna uygulanan parite yöntemi ile
elde edilen bit LRC biti olarak adlandırılır. Her satırdaki bitlere uygulanan
yöntemi ile elde edilen bit ise VRC'dir. VRC ve LRC parite bitte olduğu gibi
tek veya çift olabilir. Bu yöntemle, eğer gönderilen bilgi hatalı ise hata
büyük bir olasılıkla bulunabilir. VRC hatalı karakteri belirler, LRC ise hatalı
karakterdeki hatalı biti tespit eder. LRC ve VRC'nin tek veya çift olacağını
kullanılan protokoller belirler. Alıcı alınan karakterlerin parite bitlerini
ayrı bir register ile saklar. Daha sonra kendisi, bu bilgilere ait parite
değerlerini hesaplar ve alınan parite bitleriyle karşılaştırır.Eger ikisi
arasında fark varsa alınan bilginin hatalı olduğu anlaşılır.
BCC (Block Check Code):Bu bilgi kullanılan protokole göre bir ve iki byte olabilir. BCC'ler
gönderilen bilginin içindeki 1 ve 0 sayıları hakkında bilgi içerir. BCC
bilgileri BCC jeneratörü ile bulunur. BCC jeneratörü sırasıyla ilk bitten
başlayarak bütün bitlere X-OR işlemini uygulayan devredir. BCC, bilgisayar ve
modemdeki devrelerde bulunur ve mesajla ilave edilir. Alıcıdaki bilgisayar
BCC'yi hesaplar ve bunu, gönderilen BCC ile karşılaştırır. Bu şekilde alınan
bilginin doğru olup olmadığı kontrol edilir.
RC (Cyclic Redundancy Check): CRC
gönderilen veriye uygulanan matematiksel bir işlemdir. Hataları %99,9 bulur.
Matematiksel işlem bir bölme işlemidir. Bu veri bloğundaki bitlerin tüm
karakterleri önceden seçilmiş bazi sabit sayılara bölünmüş büyük bir binary
sayı olarak düşünülür. Bölme işleminden elde edilen bölüm atılır ve kalan
tutulur. Bu kalan CRC karakteri olarak bilinir. Alıcıda CRC, alıcı bilgisayar
ile işlenir ve alınan CRC karakteri ile karşılaştırılır.İkisi aynı ise, iletim
başarılı bir şekilde yapılmış demektir. Eğer ikisi farklı ise bilgi ya tekrar
işlenir yada hata düzeltme işlemine başlanır.
Senkron Ve Asenkron Seri İletimi
Asenkron Seri Bağlantı Protokolü: Asenkron
iletim, bir iletim cihazının kurulan, yapılan yada elde edilen bitlerin
iletilen karakterin başına ve sonuna eklenerek gönderilmesidir. Asenkron seri
karakterlerin başında start biti, sonunda stop biti olur.Karakterin start ve
stop biti, bir alete karakter geldiğinde senkronize olarak geldiğini ve data
akışının başladığını ve bittiğini ifade eder. Karakter herhangi bir anda veya
zamanda gönderilir. Karakterler arasındaki zaman, bilgiyi alete girenin hızına
bağlıdır. Karakterler arasında mutlaka stop biti olacağından alıcı, bir sonraki
start bitini bularak senkronizasyonu sağlar ve toplanabilen seri karakteri ile
stop biti yapısının senkronizasyonunu sağlar.Bu yapı seri bilginin karakterden
karaktere asenkron olarak iletimi esasına dayanır.
Senkronize Seri Bağlantı Protokolü: Senkronize
iletimde seri data bir blok olarak yüksek hızda iletilir.Blok yan yana data byte'larını
ifade eder.Datanın senkronize olarak iletimi bloktan bloğa devam eder.Yani tek
bit iletimi yoktur.Ard arda iletilen bloklar vardir.İletim cihazı iletilen her
bilgi bitinin merkezine senkronize bir clock pulse sağlar.Senkronize clock
iletilen data hattından ayrı bir hat ile taşınır. Uzun mesafelerdeki iletişim
ve iletimlerde ayrı devredeki senkronize clock pratik olması yerine elverişsiz
hale gelir.Bu sayede clock,data ile birlikte modem denilen cihaz sayesinde
kodlanır.Modem bu bilgi ile taşıyıcı frekansının frekansını değiştirerek
ayarlayıp uyumlu hale getirir ve bunu telefon hattına gönderir. Alıcı modem,
senkronize clock'u uyumlu dataya göre demodüle eder.Clock datadan ayrılır ve
her bitin merkezindeki bilgi örnek olarak kullanılır ve böylece her bitin yeri
belirlenmiş olur.
NETWORK
Birçok haberleşme sisteminde bir kullanıcı
birden çok istasyon ile haberleşebilir. Bir istasyonun diğeri ile haberleşmesi
için aralarında belirli konfigürasyonda hat veya baglantı olmalıdır. Eğer
kablolu haberlesme kullanılıyorsa istasyonlar birbirlerine, kullanılmak
istenilen haberleşme türüne bağlı olarak, bağlanmalıdır. Bu bağlantıların
tamamına "Network (ağ)" adı verilir. Ağ içindeki her istasyon
"Node (dügüm)" diye adlandırılır. Günümüzde en çok kullanılan network
türü telefon sistemidir. Bu tür ağlar tüm dünyaya yayıldıkları için geniş alan
ağları anlamına gelen WAN (Wide Area Network) olarak adlandırılırlar.
Mikrodalga bekletme istasyonları (Microwave Relay Station) veya uyduları
(Satellites) kullanan radyo kanalları ve kablo hatları bu tür ağların
parçasıdır. Telefon ağı genel olarak ses sinyallerini iletir. Ancak modemler
kullanılarak dijital veri de telefon sistemine uygun sinyalere çevrilerek
iletilir.
Orta boy ağlara örnek olarak local kablolu
televizyon sistemlerini verebiliriz. (Metropolitan Area Network).Bu tür
haberleşme sistemleri tek yönlüdür. Verici bilgi sinyalini gönderdikten sonra
sinyalin alıcı tarafından alınıp alınmadığı ile ilgilenmez.
Kullanılan daha küçük ağlara Local Area
Network adı verilir. Bu ağların yayıldıkları alan küçük oldugu gibi 10 ile 1000
arası kullanıcıya sahiptirler. LAN sistemleri printer, scanner ve bunun gibi
pahalı veya sınırlı sayıdaki cihazların, veri tabanı ile harddisk ve pahalı
programların ortaklaşa kullanılmasına izin verirler. Bu cihazlar kontrolör
konumunda bir bilgisayara bağlanırlar. Server adı verilen bu bilgisayarlar
sayesinde diğer kullanıcılar cihazlara erişebilirler. LAN sistemleri kullanım
türüne göre yıldız, elmas, küresel ve bunun gibi sekillerde bağlanabilirler.
.
ATM( Asynchronous Transfer Mode)
Genişbant Birleşik Servisler Sayısal Şebekesini (BISDN –
Broadband Integrated Services Digital Network) gerçekleştirmek için
uluslararası standartlar kuruluşu ITU-T tarafından seçilen teknolojidir. Bu
teknoloji modern telekomünikasyonun önemli ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde
geliştirilmektedir. Özellikle, yüksek hızda ve büyük hacimde bilgi taşımak için
tasarlanan ATM; ses, veri, video ve multimedia (çoğul ortam) dan oluşan çok
çesitli telekomünikasyon trafiklerini taşır. ATM ses ve multimedia
haberleşmesinde gerçek zaman iletimini (real time transmission)
gerçekleştirebilir. Şebeke mobil haberleşmenin ihtiyaçlarnı da karşılar.ATM,
B-ISDN’nin temelini oluşturmakta olup bir taşıma ve anahtarlama teknolojisidir.
Bilgiyi verimli ve güvenilir bir sekilde bir yerden diğer bir yere taşır. ATM
hücre teknolojisini kullanır.ATM, çeşitli tipteki telekomünikasyon şebekeleri
arasında sabit boyutta hücreler kullanarak şebeke boyunca kesintisiz taşımayi
sağlar. ATM uluslararası bir standart konusu olup ITU, ETSI ve ATM forum
tarafından standartları hazırlanmaktadır. Transfer mode telekomünikasyon
şebekesindeki transmisyon, multipleks ve anahtarlama ile ilgili konulari
içerir. Synchronous Transfer Mode aynı saatten üretilen sabit bir zaman
ilişkisi bulunan tekniklerdir. PDH ve SDH sistemleri bu teknolojileri kullanır.
Bir çağrı kurulacağı zaman bu sistemler sabit bir kanal ayırırlar. Çağrıyı
kurmak için adres bilgisini kullanmazlar. Bu ayrılan kanal çağrı
sonlandırılmadığı zaman kullanılmasa bile boş kalır ve bu durum verimsizliğe
yol açar. Bir kullanıcıya ait hücreler periyodik olarak iletilmezler. Gelen
hücreler giden hücreler akımındaki dilimlere yerleşmeye çalışırlar. Sabit bir
zamanlama ilişkisi yoktur. Eğer yerleşecek dilim yoksa, hücre ATM anahtar
içinde kuyrukta bekler. Bu durum ATM anahtar boyunca trafiğe bağlı olarak
değişken bir hücre gecikmesi meydana getirir. Bu değişken hücre gecikmesinden
dolayı ATM hücreleri; ATM anahtar boyunca asenkron aktarılır.ATM, kamu ve özel
şebekelerden oluşan geniş alan sebekelerinde kullanıldığı gibi, yerel alan
ağlarında da kullanılmaktadır. Bu durum ATM’nin en önemli özelliklerinden
biridir.
ATM UYGULAMALARI
Birçok ülkede ATM uygulamaları ticari ve deneysel olarak yer almaktadır. Belçika’da Belgacom kurumlara 2 Mbit/s den büyük hızlarda birçok şehirde ATM baglantısı sağlamaktadır. Almanya’da Deutsche Telekom 1993’den beri pilot uygulamalara başlamış ve 1996’da 20 merkezde ATM anahtarları üzerinden veri haberleşmesi sağlanmaktadır. France Telecom JAMES projesine (Joint ATM Experiment on European Services) dahil olarak 1996 yılında ATM servisi vermeye baslamıştır. Finlandiya’da Helsinki Telephone Co. Subat 1997’de Internet Protokol ve ATM anahtarları kullanarak yeni bir multimedia servisi sunmaya baslamıştır. Portugal Telecom Lizbon ve Portodaki ATM şebekesi üzerinden SMDS (Switched Megabit Data Service) sağlamakta olup 1998’de ATM sanal devre bağlantılarına başladı.
En bilinen WAN protokolleri
SDLC:Synchronous Data Link Control
IBM tarafından geliştirilen bit oriented bir protokoldür. Temel olarak
IBM ağlarını geniş alan ağlarına bağlamak için
geliştirilmiştir.
HDLC:High Level Data Link Control
Paket anahtarlamalı ağlarda bir routerı başka bir routera bağlamak için
kullanılan ve en yoğun kullanılan WAN data link protokolüdür.
LAP-B:Link Access Protocol-Balanced
Aslında X.25 ile kullanılır. Ancak basit bir
data link transport olarak da kullanılır.
PPP:Point-to-Point Protocol(PPP)
RFC1548 ile tanımlanmıştır. Internet Engineering Task Force (IETF) tarafından geliştirilmiştir.
PPP, network layer protocol tanımlamak için bir protokol
alanı içerir. Senkron ve asenkron devreler üzerinden
routerdan routera ve host'dan ağa bağlantılarda kullanılır.
ATM:Asynchronous Transfer Protocol
Genel olarak omurga ağın anahtarlar arası
haberleşmesinde kullanılan 53 octet boyutunda sabit paketler temelli bir
protokoldür. Network-to-Network Interface(NNI)ile ATM
ağının bir parçası olacak şekilde ve User-to-Network Interface(UNI) ile ATM
ağının bir kullanıcı ucu olacak şekilde tanımlama yapılabilir.
X.25:Packet Level Protocol (PLP)
Bir terminal ile paket anahtarlamalı ağ
arasındaki bağlantıyı tanımlar.
Frame Relay:Simplified version of HDLC framing
Frame Relay LAP-B tarafından yapılan hata kontrol mekanizmasına
ihtiyacı ortadan kaldıran yüksek kalitede dijital bir ortamdır. Hata düzeltmesinin olmadığı basitleştirilmiş çerçeveleme kullanır.
Frame Relay diğer WAN protokolleri ile karşılaştırıldığında 2nci katman
bilgilerini çok daha hızlı gönderebilir.
ISDN:Integrated Services Digital Network
Ses ve datanın varolan bakır telefon kabloları
üzerinden taşındığı, dijital servisler topluluğudur.