ISDN ve XDSL SİSTEMLERİ

ÖZET:

Yer, zaman, yaş, amaç, kitle v.s. yönlerden esnek olan, etkileşimli, nitelikli, yaygın, ekonomik ve hızlı iletişim sistemleri milenyum çağında en fazla ihtiyaç duyulan kavramlar olacaktır. Bu ihtiyaçların karşılanabilmesi için en ekonomik ve en hızlı iletişim teknolojilerine yatırımlar yapılmalıdır.

ISDN ,son kullanıcılar için sayısal hizmetleri ifade etmektedir . ISDN,mevcut telefon şebekesinin sayısallaştırılmasıyla ses, veri , düz metin,grafik , müzik, video ve diğer kaynakların son kullanıcıya mevcut telefon şebekesinden sadece bir terminal aracılığıyla iletilmesini sağlar

ISDN temelde iki farklı arayüz aracılıgıyla sunulur : BRI ve PRI. Bu iki servis bandgenişliği ve fiyatlandırma açısından farklılık gösterir. BRI ve PRI servislerinde B ve D kanalları mevcuttur. B kanallarından veri ,ses ve diğer hizmetler taşınırken , D kanalından kontrol ve sinyalleşme bilgileri taşınır. BRI’da iki B kanalı ve bir D kanalı mevcutken PRI’da amerika için yermiüç B kanalı ve bir D kanalı mevcuttur. BRI servisi ,PRI servisine göre daha ekonomiktir.

ISDN’e göre hız ve performans ölçütleri dikkate alındığında daha üstün bir teknoloji olan DSL bu tür ihtiyaçların karşılanmasında önemli görevler üstlenmektedir. Genel olarak DSL(Digital Subscriber Line); yerel bölgede Telekom Santrali ile kullanıcı arasında telefon için çekili alt yapıda kullanılan, bir çift bakır tel üzerinden, yüksek hızlı veri (data) ve ses (voice) iletişimini aynı anda sağlayabilen, bir veri iletişim teknolojisidir. Genel olarak DSL; bir hattı değil bir modem çiftini temsil etmektedir. DSL; İnternet ya da benzer veri kaynaklarına ulaşıp tek yönde veri aktarımı yapmak isteyen kullanıcılar için oldukça elverişli bir ortam sağlar. 1.5 Mbps’lik upload hızı normal modemle İnternete bağlıyken web sayfalarının indirilme hızını yaklaşık 30 kat daha hızlı bir hale getirmektedir. 640 kbps’lik download hızı ise basit sorgulama bilgilerinin gönderilmesinde ve video konferans sistemlerinde oldukça iyi bir performans sağlamaktadır. İnternete bağlıyken aynı zamanda telefon görüşmesi yapılabilmesi de bir başka avantajıdır.

DSL sistemler çeşitli modülasyon teknikleri kullanarak telefon hattını kanallara ayırır. Bu kanallar sayesinde; mevcut telefon hattı üzerinden aynı anda yüksek hız gerektiren video görüntüleri iletilebilmekte, İnternet bağlantısı sağlanmakta ve telefon görüşmeleri yapılabilmektedir.

*Normal telefon hatları için kullanılan mevcut altyapıyı kullanması, ekstra altyapı yatırımı gerektirmemesi,

*Veri iletiminde yüksek bir hız sağlaması,

*Haberleşme teknolojisinde kullanılan tüm varolan ve yeni çıkabilecek yöntemlerin DSL üzerinde uygulanabilmesi,

*Kullanılan donanımların aynı servisi sağlamada kullanılan donanımlara göre maliyet avantajına sahip olması,

DSL teknolojilerinin en önemli avantajlarını oluşturmaktadır.

DSL’ in çeşitli varyasyonları bulunmakta olup en yaygını ev kullanıcılarına yönelik olan ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line)’dir.

Bu çalışmada ISDN ve DSL (Digital Subscruber Line) Dijital Abone Hattı konusunda çalışma yapılarak. DSL teknolojileri ve çeşitleri tanıtılmaya çalışılmış, Bu teknolojisin tek hat üzerinden yüksek bant genişliği sağlayarak, yüksek hızda ses ve görüntü iletimini gerçekleştirerek iletişime sağladığı yenilikler ve avantajlar üzerinde durulmuştur. Ayrıca DSL teknolojisinin çeşitleri karşılaştırmalı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Network ortamında bağlantı paylaşımı ve güvenlik konularına açıklık getirilmiştir. Ayrıca DSL teknolojisinin kullanım alanlarından bahsedilerek Türkiye’deki mevcut durum analizi yapılmaya çalışılmıştır.

A) ISDN(INTEGRATED SERVİCES DIGITAL NETWORK)

1.GİRİŞ

Bilgisayar aglari konusunda yapılan çalışmalar her geçen gün daha da yogunlasmakta ve gün geçtikçe, uygulamada darboğaz oluşturan sıkıntıların üstesinden gelecek teknolojiler ortaya çıkmaktadır; veya daha önceden var olan, ancak o günkü koşullarda uygulanması ekonomik olmayan teknolojiler gündeme gelmekte, uygulamaya konulmaktadır. Bunlardan biri de ISDN teknolojisidir.

ISDN ayni hat üzerinden, ayni anda, ses, veri, resim ve görüntü aktarma olanağı veren bir telefon şebekesi sistemidir. Halı hazırda kullandığımız analog telefon şebekesi sistemi gibi, ancak analog sisteme göre ISDN'in çeşitli farklılıkları ve getirileri vardır. Her şeyden önce telefon, faks, bilgisayar gibi aygıtlar analog sistemde aynı anda aynı hattı kullanamazlar; her biri için ayrı bir hat gerekir veya hat çoğullamalı olarak kullanılır. Ancak bir ISDN hattı kullanılarak bu gibi aygıtlar aynı anda iletişimde bulunabilirler. Bir diğer olumlu yani, numara çevirme işlemi biter bitmez karşı tarafla çok hızlı bağlantı kurulur; analog sisteme göre en az 10 kat daha hızlıdır. Kabaca LAN ve WAN olarak sınıflanan ağ teknolojileri, uygulamaya konulurken tüm sistemin aktarım hızını düşürecek darboğazlara sahip olabilmektedir; dolayısıyla her tarafı güçlü olan bir sistem bir noktada darboğaza sahip olduğunda tüm sistemin performansı düşebilmektedir. Bu, aynı çok yoğun bir trafiği olan otoyolda 10 şerit olan yolun belirli bir kısımda 2 şerite düşmesi ve daha sonra 10 şerit olması gibi bir durumdur; 2 şeritin başladığı kısımda büyük bir yığılma olacağı aşikardır. ISDN veya benzeri bir telefon şebekesine sahip olunmayan yerlerde, özellikle dağınık LAN uygulamalarında uzak bağlantıların sağlanmasında genel olarak bir darboğaz oluşur; bu darboğaz kaliteli hizmet ve band genişliği açısındandır. ISDN normal olarak telefon sistemleri için kullanılabildiği gibi bilgisayar gibi sayısal sistemlerin birbirleriyle haberleşmesi için de kullanılabilir; sağladığı hız diğer birçok WAN teknolojisine göre daha yüksektir. Dolayısıyla birbirlerinden çok uzakta bulunan sistemler daha hızlı ve daha az maliyetli iletişim yapabilirler. Gerçi telefon şirketleri ISDN şebekelerde birim zaman için daha fazla ücret istemektedirler; ancak o birim zaman içinde çok daha fazla aktarım yapılabildiği için gerçek maliyet daha az olmaktadır. Üstelik ISDN sisteminin getirdiği hizmet kalitesi de su ana kadar analog sistemlerden elde edilemeyecek kadar önemlidir. ISDN gibi bir telefon şebekesi olmayan yerlerde LAN'ların birbirlerine baglanması, PC'lerden LAN'lara uzaktan bağlantı gibi işlemler genelde analog dial-up, X.25 gibi WAN teknolojileri veya hizmetleri aracılığıyla yapılır. Ancak bu gibi teknolojiler veya hizmetler belirli bir hızın üstendeki aktarımlar için darboğaz oluşturabilirler. Çünkü bu gibi hizmetlerin hızı ortalama olarak 14.4 Kbps ile 64 Kbps arasında değişmektedir; daha fazla hız bu gibi sistemlerde ya sağlanamamaktadır ya da çok maliyetli olmaktadır; üstelik birçoğunun servis kalitesi de yoktur.

2. ISDN NEDİR?

ISDN (integrated services digital network) terimi ilk kez 1973-76 ITU-T çalışma döneminde bulundu. Söz konusu terim daha sonraları 16.Genel Kurul (1976) Terimler Listesi kitabında yer alarak yayınlandı. ISDN en yeni sayısal haberleşme teknikleri ile “State of Art” bilgisayar tekniklerinin bütünleştirilmesi ile oluşan bir şebekedir. İletim kalitesi normal telefon hattından daha yüksektir. ISDN hata oranı düşük, güvenli ve sınırsız bir haberleşme sağlar. Yine aboneden aboneye kadar olan tüm iletim sayısal olarak gerçekleştirildiği için düşük hata oranı, yüksek kalite ve güvenli bir iletim gerçekleştirilebilmektedir. ISDN ile aboneler, aynı anda birbirinin aynı veya farklı tipteki 8 terminal ekipmanını mevcut telefon kablosu üzerinden ISDN şebekesine bağlama imkanına sahiptirler. ISDN, kullanıcılarına küresel ölçekte bilgi - iletişim olanaklarının sağlanmasını hedefleyen, geleceğe yönelik bir bilgi - iletişim alt yapısıdır. Geçmiş on - yirmi yılda uluslararası forumlarda yoğun tartışmalarla standartları belirlenen bu şebekeye akıllı, evrensel ve modüler bir yapı kazandırılmıştır.

Integrated Services Dijital Network (Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi) sözcüklerinin başharflerinden oluşan ISDN; ses, görüntü, veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleştirilip aynı hat üzerinden iletilmesinin sağlandığı bir haberleşme ağıdır.

Bu terim içindeki sözcüklerin her biri özel bir anlam taşır. Bu özel anlamlar aşağıda belirtilmiştir:

2.1. Tümleşik (Integrated)

“Tümleşik” sözcüğü ilk önceleri sayısal şebekelerin tümleştirilmesini ve bu şebekelerin tek bir şebeke gibi görev yapmalarını tanımlama amacıyla kullanıldı. Diğer bir deyişle, “Tümleşik” terimi işletmesel açıdan tümleştirmeyi dile getirmek için kullanıldı. Bu terim, daha sonraları ISDN kavramının doğuşu ile birlikte, bir şebekenin çeşitli türden servisleri (ses ve veri iletişimi gibi) çeşitli anahtarlama yöntemleri (devre ve paket anahtarlaması gibi) kullanarak sağlayabilme yeteneğini tanımlama amacıyla yada servislerin tek bir şebeke içinde tümleştirilmelerini belirtmek için kullanılmaya başlandı.

2.2. Hizmetler (Services)

“Hizmetler” yada “Servisler” terimi genelde kamu yada özel iletişim kuruluşlarınca sağlanmakta olan çeşitli iletişim olanaklarını tanımlamak için kullanılır. ISDN ile ilgili ITU-T önerilerinde bu sözcük taşıyıcı ve teleservisler gibi ISDN’nin sağladığı servis türlerini belirtir.

2.3. Sayısal Şebeke (Digital Network)

"Sayısal Şebeke" terimi, iki veya daha fazla tanımlı nokta arasında iletişim sağlamak amacıyla ya da bu noktalar arasında sayısal bağlantı sağlamak için sayısal iletim ve sayısal anahtarlamanın birlikte kullanıldığı sayısal düğümler ve sayısal bağlantılar (digital links) kümesinden oluşan şebeke türünü tanımlamaktadır. Bu şebeke türü; "Tümleşik Sayısal Şebeke: Integrated Digital Network" yani IDN olarak adlandırılmaktadır. Burada; "Tümleşik" sözcüğü, sayısal iletim ve sayısal anahtarlamanın birlikte kullanımını belirtmektedir.

Kısaca digital network (sayısal şebeke); iki ya da daha çok nokta arasındaki iletişimi sağlayan düğümlerin (santraller, çoğullayıcılar, PABX' ler ve yoğunlaştırıcılar) bağlantılarını kuran iletim ortamlarının ve erişimin (abone aygıtlarından ilk ISDN santraline değin abone döngüleri) sayısal tekniklerle gerçekleştirildiğini vurgular.

ISDN, sayısal sinyalleri haberleşme kullanıcıları arasında transfer etmekte ve aynı zamanda kullanıcı - ağ (user - network) arabirimlerini (interface) bütünleştirmektedir.

"Sayısal Şebeke" terimi, iki veya daha fazla tanımlı nokta arasında iletişim sağlamak amacıyla, sayısal iletim ve sayısal anahtarlamanın birlikte kullanıldığı sayısal düğümler ve bağlantılar kümesinden oluşan şebeke türünü tanımlamaktadır.

Gelişmekte olan bilişim teknolojileri sayesinde ses, text, veri ve video iletimi gibi farklı haberleşme servis ve hizmetlerinin yerine getirilebilmesi için farklı şebekeler ve buna bağlı olarak da çok çeşitli terminal ekipmanları geliştirilmiştir. Her servis için ayrı şebeke kurulması zorunluluğu, ayrı bakım/işletim merkezlerinin oluşturulmasının yanında yüksek tesis, işletim ve bakım maliyetlerine yol açmaktadır. Ekonomik olmayan bu durum, yeni haberleşme şebekesi olan ISDN ile ortadan kalkmıştır.

Sayısal bir iletişim teknolojisi olan ISDN’ de günümüzde kullanılmakta olan analog şebekelerde meydana gelen kayıplarla karşılaşılmamaktadır. Analog sinyallerin parazite açık sinyaller olmasına karşın, sayısal sinyallerin parazitlerden etkilenmemesi bu teknolojinin, mevcut teknolojilere karşı açıkça üstünlüğünü göstermektedir. Bu nedenle ISDN' in başlangıcında ilk adım olarak, mevcut analog telefon şebekelerinin sayısallaştırılması, ikinci adım ise, bu sayısal şebekede hizmetlerin; yani ses, görüntü ve veri iletimi amacıyla kullanılan telefon, telex, fax, görüntülü telefon, bilgisayar gibi veri iletim servislerinin birleştirilmesi olmuştur. Günümüzde haberleşme sistemlerinde bir çok yeni teknolojiler kullanılmaktadır. Bilgi işlem ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde bilgi iletimi ve paylaşımı her geçen gün büyük bir hız ve gelişmeyle devam etmektedir. Teknolojik gelişmelere paralel olarak insanlığın ihtiyaçları da artmaktadır. Artan ihtiyaçların karşılanması yeni sistemleri doğurmaktadır. Haberleşmedeki hızlı gelişmelerde ISDN teknolojisini kullanmayı zaruri hale getirmiştir. Artık haberleşme teknolojilerinde çoklu ortam uygulamaları; ses, video, görüntü ve yazılı metinlerin birlikte kullanımını ve iletişimini gerekli kılmaktadır, bu da mevcut sistemlerin sayısallaştırılmasını gerektirmektedir. ISDN santraller bu işlevi yerine getirmede önemli bir teknoloji olarak görülmektedir.

ISDN şebeke teknolojisi gün geçtikçe daha küresel bir boyutta, daha fazla kullanılabilir olmakta ve geniş bir yelpazedeki servisleri ve yüksek bant genişliği uygulamalarını destekleyebilecek oldukça güvenilir ve esnek bir alt yapı sistemine sahip olmaktadır. Bunun yanında ISDN geniş bant uygulamalarının temeli olan ATM anahtarlama teknolojisi, gelecek birkaç yıl içerisinde bir çok değişik multimedya trafiğini taşımada ideal bir teknoloji olacaktır. Günümüzde dar bant ISDN, sayısallaştırılmış bilgiye doğru olan harekette ilk adımı üstlenmektedir.

ISDN, halihazırda kullanılan ve gittikçe büyüyen; ses, veri, görüntü, resimler v.b servisleri ve uygulamaları birleştirmek amacıyla tasarlanmış, esnek bir alt yapı sistemine sahip yaygın bir telekomünikasyon şebekesidir. ISDN, telefon kablolaması üzerinden ses, görüntü ve verinin sayısal formatta iletilmesi için kullanılmaktadır. ISDN diğer WAN (Wide Area Network) servislerinden farklı olarak OSI (Open Systems Interconnect)’nin 4 tabakasında çalışmaktadır. Bunlar; fiziksel, veri hattı, ağ ve iletim tabakalarıdır. Orijinal ISDN standardı darband ISDN olarak adlandırılır. Fiber optik kablo kullanan daha yeni ISDN standardı ise broadband veya B-ISDN olarak adlandırılmaktadır. ISDN hatlardan önce ses, veri ve görüntü iletimi için birbirinden farklı ağlara ihtiyaç duyulmaktaydı. Çünkü her bir servisin iletimi, farklı ortamlarda gerçekleştirilebilmekteydi. ISDN ise ses, veri ve görüntü gibi değişik servisleri tek bir ağda bütünleştirmektedir.

3. ISDN’NİN GELİŞİMİ

ISDN gelişim safhaları şekilde gösterilmiştir. İlk safhada telefon ağının bir bölümü ele alınır. Burada No: 7 sinyalizasyon sistemi olan ISDN kullanıcı imkanı ilave edilir. Daha sonra üst düzey destek hizmetleri için veri tabanı malzemesi ilave edilir. Bu safhada telefon veya paket anahtarlı data ağları ISDN ağından daha büyüktür. ISDN ağlarının çok yaygın olmaması nedeniyle mevcut telefon ağları ISDN ağlarına bağlanmak zorundadır. Bu karışık ağlarda, ISDN paket terminali konvansiyonel bir terminale bağlanabilir. Yıllar geçtikçe, ağdaki ISDN bölümleri artacak ve ISDN entegrasyonu sağlanacaktır. Sonuç olarak da konvansiyonel ağlar ISDN ile değiştirilmiş olacaktır

4.ISDN ÜZERİNDEN ERİŞİM

Kısa zaman öncesine kadar ses, veri ve görüntü iletişimi için farklı hatların kullanılmasının doğurduğu karışıklığa rağmen ,tüm bu iletişim türlerine olan talebin artması tümleşik bir şebekenin kurulmasını gündeme getirdi.Bilgisayar ve iletişim teknolojisindeki hızlı gelişme sonucunda ;kullanıcıların farklı ihtiyaçlarını karşılayabilecek standartlaşmış bir entegre şebeke olan ISDN gündeme geldi.

Özellikle kişisel bilgisayarların artmasından sonra sayısal veri servislerine talep artmıştır.Ofis ,ev ortamlarında internet uygulamaları , dosya transferi, video konferans gibi uygulamalar sayısal veri akışına duyulan ihtiyacı artırmıştır.ISDN bir çok kullanıcı grubunun ihtiyaç duyduğu ses , veri ve görüntü servislerinin sağlanması için kullanılabilecek en ekonomik ve hızlı bir erişim teknolojisidir.

ISDN de tüm cihazlar ve uygulamalar kendilerini şebekeye sayısal formda sunarlar.Büyük bir avantaj olan bu sayısal şebeke zaten var olan bakır alt yapısını kullanır.

ISDN kullanıcının farklı servisler için farklı şebekeler kullanmasını gerektirmeyecek bir tümleşikliğe sahiptir.Kullanıcılar tek bir erişim portu ile ses , veri ve görüntü servislerine kolayca ulaşır.

Tüm iletim ve anahtarlama işlemleri sayısal olduğundan iletim kalitesi oldukça yüksektir.

ISDN Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) tarafından standartlaştırılmış bir iletişim şeklidir.Bu standart Euro-ISDN olarak isimlendirilmiştir. Euro-ISDN Avrupa’daki birçok iletişim uygulaması için evrensel ve standart bir çözüm haline gelmiştir.

ISDN şebekesine erişim iki şekilde mümkündür.

5.ISDN-BRI

Temel Erişim( Basic Access): (2B + D) Her biri 64 Kbps ‘lik 2 adet bilgi kanalı ( B) ve 16 Kbps ‘lık 1 adet işaretleşme kanalı ( D)’nı içermektedir.

Ses ve data trafiği için B kanalları kullanılırken ,D kanalıda sinyalleşme için kullanılmaktadır.

ISDN –BRI kullanıcısı isterse iki B kanalını da ses amaçlı , birini ses , diğerini faks amaçlı kullanacağı gibi ,Bu kanalların her birini , yada her ikisini data iletişimi için kullanabilir.

Bir ISDN-BRI hattına en fazla 8 adet terminal cihazı( telefon ,faks ,bilgisayar, vb) bağlanabilmekte ancak aynı anda ikisi kullanılabilmektedir.Görüntülü telefonda ses ve görüntü iletimi söz konusu olduğundan ,aynı anda başka servis kullanılamaz.

Aynı anda 2B kanalı kullanıldığında 128 Kbps ‘lık bir erişim hızına ulaşmak mümkündür.Normal telefon hattı üzerinden internete erişim hızının en iyi ihtimalle 33 yada 45 Kbps olduğu düşünüldüğünde , ISDN-BA ile ulaşılan bu hız internet kullanıcıları için oldukça tatmin edici olmakla beraber , video konferans içinde yeterli olmaktadır.

6.ISDN-PRI

Çoklu Erişim( Primary Access): (30B + D) Her biri 64 Kbps ‘lik 30 adet bilgi kanalı ( B) ve 64 Kbps ‘lık 1 adet işaretleşme kanalı ( D)’nı içermektedir.Bu erişim türünü daha çok Internet servis sağlayıcılar ve büyük firmalar tercih etmektedir.

ISDN terminal cihazlarının ISDN hattına bağlanabilmesi NT(Network Termination) şebeke sonlandırıcı cihazı ile mümkün olmaktadır.Şebekeye uygun olmayan mevcut cihazları kullanabilmek için, NT dışında bir de terminal adaptörü gerekir.

ISDN günlük hayatımızda bir çok kullanım alanı bulunmaktadır

Dosya transferi

LAN bağlantıları

Görüntü haberleşmesi

Mağaza zincirlerinin idaresi

Tele-pazarlama

Satış sonrası hizmetler

Tele çalışma

Tele ölçüm

PC haberleşmesi

Tele danışmanlık

Tıp alanındaki uygulamalar

Yayıncılık ve haberleşme

Elektronik kataloglar

Turizm, eğitim, borsa, kişisel bankacılık

7.ISDN SİNYALLEŞME LİNK’İ

ISDN Sinyalleşme Link' i özel network' teki non-ISDN çalışmalara düşük malyetle ISDN tabanlı network özellikleri ve servisleri sağlar. Bu çalışmalar Primary Rate Interface bağlantısı gerektirmeyecek kadar küçük olan sahalar ve yerleşimler için idealdir. ISDN Sinyalleşme Link' i ISDN' e sahip Meridian 1 ile iletişim kurulmasını sağlar, bu sayede uzak birim ısdn servisleri ve network özellikleri sağlanmış olur.

ISDN Sinyalleşme Link' i ISDN sinyalleşme protokolünü kullanan bir konfigürasyondur ve sayısal kolaylıklara sahip olunmadığı zaman çağrı işlemi ve özelliklerin aktivasyonunun geliştirilmesinde kullanılır. Ayrıca, PRI gerektirmeyen veya sayısal leased line kullanmayan müşteriler için, Meridian' in ISDN servisine erişimi ve özelliklerin sağlanması amacıyla ISDN Sinyalleşme Link' i kullanılır. ISDN Sinyalleşme Link (ISL) özelliği hem sayısal hem de analog trunk sinyalleşmesinin yerini alacak özelliklere sahiptir. Bu işlem alışılagelmiş trunk özellikleri değiştirilmeden out-of-band ISDNM D-kanal sinyalleşme ile gerçekleştirilir. ISL özelliği Meridian 1 sistemleri arasındaki analog Tie ve Digital Trunk Interface (DTI) trunk tiplerini destekler.

ISL özelliğinin en önemli sonucu özel olarak ayrılmış "D" sinyalleşme kanalını kullanmasıdır. Bu kanal diğer mevcut trunk' ları ses ve veri iletimi için temizler ve bu verimli kullanım bazı trunk özelliklerin eliminasyonu sonucunda ortaya çıkar. Network ACD (NACD) ve Detaylı Çağrı Kaydındaki (CDR) CLID, Electronic Switched Network ESN çalışması ve Network Ring Again (NRAG) uygulamaları ISDN Sinyalleşme Link' i üzerinden desteklenir.

Kazançlar

· 2 Mbps sayısal hattı desteklemeyen düşük maliyetli ISDN sağlar.

· Analog veya sayısal trunklar kullanan müşteri yerleşimleri için ISDN fonksiyonları sağlar.

· Verimli trunk kullanımı sağlar.

8. DARBAND ISDN

ISDN pazarının büyümesinin ön koşulu ucuz çok ortamlı iletişim sunan uç cihazlarının olması ve erişim ücretlerinin eski telefon ağlarına erişime yakın olmasıdır.
Mevcut terminal ekipmanlarının Tümleşik Hizmetler' Sayısal Ağında kullanılabilmesi için terminal adaptörleri geliştirilmiştir. Dünya üzerinde kullanıcı sayışı giderek artan internet erişimindeki hız ihtiyacı, internet servis sağlayıcılarının ISDN üzerinden bağlanma taleplerini arttırmaktadır. İnternet erişiminin ISDN üzerinden gerçekleşmesi daha çok Almanya gibi ISDN kullanımım özendirici ücretlendirme politikası uygulayan ülkelerde yaygındır.
ISDN Servisleri Temel Seviye Erişim ve Birincil Seviye Erişim servisler olarak ayrılırlar. ETSI'nin belirlediği ve Avrupa'da yaygın olarak kullanılan Euro-ISDN standardına göre:

Temel Erişimde iki adet 64 Kbps hıza sahip B kanalı ses ve veri taşımada, 16 Kbps hızında bir D kanalı da işaretleşme bilgilerini taşımada kullanılır. Birincil erişimde, her biri 64 Kbps hızındaki 30 B kanalı ile toplam 1.92 Mbps hızında ve bir D kanalı ile 64 Kbps hızında 30 servis kullanılabilmektedir.

Darbant-ISDN, işletmecinin mevcut yatırımım koruyarak ekonomik ses, veri, görüntü iletişimi sağladığından şimdilik küçük işletmelerin ve ev kullanıcılarının yoğun olarak tercih ettiği iletişim ağları olacaktır.
Darbant-ISDN'in standartları olgunlaşmış, dünyada hızla artan bir kullanıcı kitlesine ulaşmaya başlamıştır. Darbant-ISDN'in bugün ve yakın gelecekte popüler kılan kullanım alanları hızlı bireysel internet erişimi, ekonomik yerel alan ağ bağlantıları, kiralık hatlar için ekonomik yedekleme ve standart görüntülü telefon-konferans uygulamalarıdır.

B) DSL(DIGITAL SUBSCRİBER LİNE) AĞ TEKNOLOJİSİ

1.GİRİŞ

Bilginin sayısal gösterimi ile birlikte gelişen teknoloji, bilgisayarların gelişip ve güçlenmesinin yanılıra veri iletişiminde hızlı ve hemen hemen hatasız aktarım teknolojilerini ortaya çıkarmıştır.

İçinde yaşadığımız dünya üzerinden, her an her çeşit bilgiyi (elektronik posta, kaliteli ses, görüntü, video konferans, mali bilgiler,bankacılık işlemleri, kredi kartı bilgileri, askeri harekatlar, dersler, tıbbi konsültasyonlar, sanat, gazete, dergi, fotoğraf, rezervasyon işlemleri) taşıyan, bir ikil(bit) seli akmaktadır. Yaşamımızı bir bilgi sağanağı altında sürdürmekteyiz. Hızlı ve güvenli bilgi alışverişini sağlamak amacıyla, birçok kullanıcı yüksek hızlı veri transferi için kolay uygulanabilir, taşınabilir nitelikli transmisyon ortamlarına gereksinim duymaktadır. Hedef, her türlü verinin , bütünleşmiş sistemler üzerinden hızlı, aynı zamanda da güvenli bir biçimde aktarılması ve işlenmesidir.

Modemler, bir iletişim hattı üzerinde elektrik işaretlerini sayısal işaretlere ya da sayısal işaretleri elektrik işaretlerine dönüştürmek için kullanılan aygıtlardır. Modemler, seri halindeki ikilleri kodlayarak veya kodlanmış olanları çözerek telefon hattı üzerinden sıklıklar(frekanslar) halinde iletir.

Kullanılacak modemlere gelince; ses sınıfı yani kablo modemler ciddi bir alternatif olmasına rağmen, mevcut yapıların 2 yönlü veri trafiğini kaldıramaması ve bant genişliğinin paylaşılması nedeniyle kullanıcı sayısı arttıkça bandın daralması bir dezavantaj olarak karşımıza çıkmaktadır.

Mevcut modem teknolojisi en fazla 56 kbps (V.34 ile 33.6 kbps) iletebilmektedir. Bu hızlarda, yoğun metin ve grafik dosyalarını göndermek ya da internet üzerinden ses ve görüntü göndermek pratik olarak mümkün değildir.

Sonuç olarak, abonelerin yüksek hızda internet'e erişebilmesi, uzak LAN erişimi sağlayabilmesi ve ısmarlama video hizmetini alabilmesi ve bütün bunların basit, ekonomik ve kısa sürede sunulması hedeflenmektedir. Bu hedefi sağlayacak teknoloji, hız/performans faktörleri göz önüne alınarak araştırıldığında karşımıza en iyi seçenek olarak DSL (sayısal abone hattı) teknolojileri çıkmaktadır.

2. XDSL TEKNOLOJİSİ

Bilgi toplumuna giden yolda insanların daha fazla veriye daha hızlı erişimini sağlamak maksadıyla iletişim hızının geliştirilmesi maksadıyla resim gibi ileri hizmetleri destekleyebilen yüksek hızlı sayısal hatlar içinde sıradan telefon hizmetini de verebilen bu yeni teknoloji : DSL (Simetrik Sayısal Abone Hattı), şemsiyesi altında; ADSL, RADSL, HDSL (Yüksek Data Gönderen Sayısal Abone Hattı) , SDSL ve VDSL ( Çok Yüksek Hızlı Data gönderen sayısal Abone Hattı) bulunmaktadır. Böylece xDSL kısaltması özel bir protokolü belirtmeksizin bütün olarak teknolojiyi tanımlamaktadır

DSL, hat boyunca çok sayıda datanın sıkıştırılarak gönderilmesi için bir teknolojidir. Yani, yüksek hızlı veri (data) ve ses (voice) iletişimini aynı anda sağlayabilen, bir iletişim teknolojisidir. Başka bir deyişle, hızlı internete erişim sağlayan ve sinyalleri müşteri cihazlarına birim zamanda ileten bir teknolojidir. Genel olarak DSL bir bakır hattın ucuna bağlı bir modem çiftinden oluşur. xDSL , A noktasından B noktasına bakır kablo boyunca giden yüksek hızlı datayı sıkıştırmak için kullanılır. Yani bir hatta bağlanan bir modem çifti digital bir abone hattını oluşturur. Kısaca DSL hat değil bir modemdir. DSL modemler ile dubleks veri gönderilmektedir. Yani her iki yönde kullanılan teknolojiye bağlı olarak, mesafe ile ters orantılı veri akımı sağlanmaktadır.

Standart telekomünikasyon modemleri, kullanıcının yerel döngüsünden telefon anahtarlama sistemi boyunca ve sonra alıcının yerel döngüsüne kadar bütün telekomünikasyon sistemini kullanacak olan iki rastgele seçilmiş nokta arasında bir data akışı kurmaktadır. Standart modem bağlantıları bir ucundan diğer ucuna binlerce kilometre ile kıtaları kapsayabilir.

DSL modemler, bakır kablonun bir ucundan diğer ucuna bağlantı kurar: sinyal telefon anahtarlama sistemi içine girmez. DSL modemleri, standart telefon sistemi tarafından kullanılan sadece ses frekanslarını (tipik olarak 0-40 kHz) kullanmayla sınırlı değildir. DSL modemleri 100kHz’den fazlasını kullanırlar.

Kendine özgü bir şekilde data, bir LAN/WAN bağlantısı ( 10Base-T Ethernet, T1, T3, ATM, çerçeve relay v.b.) üzerinden gönderilecektir. İnternet bağlantısı sağlayarak, internet üstüne data gönderme işlemini yapan bir ISP (ISP yerel telefon şirketi olabilir veya olmayabilir) olabilir.

DSL Teknolojisi geniş frekans aralığı kullandığı için, tek bakır bağlantının kullanımı ile ses ve data’ya aynı anda sahip olmak mümkündür. Ses çağrısı normal olarak 0-4kHz spektrum üzerinden, data ise daha yüksek frekanslar kullanılarak gönderilecektir. Şüphesiz bakırın bu paylaşımı, bazı problemler ortaya çıkarabilir. Özellikle, çoğu telefonlar DSL data akışı ile enterfere edilerek el cihazı üzerinde parazite neden olabilir.

4kHz frekans bandında meydana gelecek enterferans problemi için ayırıcı kullanılarak çözülmüştür. Ayırıcı cihaz, müşterinin konutuna giren telefon hattına bağlanmaktadır. Ayırıcı telefon hatlarına çatallanır: Bir kol orijinal ev telefon teline bağlanır ve diğer kol DSL modeme erişir. Bu durumda ayırıcı, telefon hattının ayrılmasının yanılıra, 0-4kHz frekansları telefona geçiren bir alçak geçiren filtre gibi rol oynayarak telefonlar ve DSL modemler arasındaki 4kHz enterferansını ortadan kaldırır.

Bütün telefon hatları, DSL modemler tarafından kullanılan yüksek frekansları geçirme yeteneğine sahip değildir. Ayrıca, DSL’in üzerinde çalışacağı bakır telin uzunluğu için limitler vardır. Bu yüzden bir telefon hattı , DSL hattı döşenmeden önce kontrol edilerek tabloda belirtilen karekteristik değerlere yaklaştırmak maksadıyla düzeltilmelidir. Hat kalitesi; bobin yükünün hazır bulunması, aşırı köprü bağlantılarının (gizli telefon bağlantıları ) bulunması ve DLC üzerinden sağlanan yerel döngü için; çevrimin uzunluğunu ve hattın genel durumunu kontrol eder.

Veri hızı ve mesafeye bağlı olarak meydana gelebilecek yansıma ve yankı gibi hat bozulmaları çeşitli bastırma teknikleri ( echo cancellation gibi) kullanılarak engellenir ve gönderilen sinyalin alıcı tarafından kaybedilmeden alınması sağlanır. Modern standartlarda üretilmiş DSL modemlerle yapılan iletişimde bakır şebekenin hat parametreleri, transmisyon eşiği bozulmaz. DSL teknolojisi ; sabit telefon hizmeti sunmak için kullanılan aynı bakır kablo çifti üzerinden yüksek hızlı veri hizmetleri ve* internete hızlı erişim olanağı sağladığından mevcut yerel erişim şebekesinin kapasitesini arttırmaktadır.

Fiziksel bir ağ üzerinde xDSL’ in veri kapasitesi birçok faktöre dayanmaktadır : Bakır çiftlerdeki sinyal zayıflaması, kullanım demetindeki diğer bakır çiftler ile girişim, ağdaki diğer gürültü kaynakları ve havadan yapılan yayınlar gibi dış etkenlere bağlı girişimler veri kapasitesini etkilemektedir.

Adı	Veri Hızı	Modu	Uygulamaları
V.22¹	1.2-28.8 Kbps	Duplex	Veri Haberleşmeleri
V.32	28.8 Kbps	Duplex	Veri Haberleşmeleri
V.34	28.8 Kbps	Duplex	Veri Haberleşmeleri
DSL	160 Kbps	Duplex	Ses veri haberleşmeleri, ISDN Servisi
HDSL	1.544 -2.048 Mbps	Duplex	T1/E1 servisleri, WAN, sunucu erişimi
SDSL	1.544 -2.048 Mbps	Duplex	Simetrik servisler
ADSL	1.5-9 Mbps	Aşağı	İnternet, Ismarlama video, Etkileşimli Multimedya, LAN erişimi,
ADSL	16-640 Kbps	Yukarı
VDSL	13-52 Mbps	Aşağı	HDTV
VDSL	1.5-2.3 Mbps	Yukarı	HDTV

Tablo-1: Bakır Hat Erişim Teknolojileri ve Hızları

3. DSL TEKNOLOJİSİYLE HIZLI VERİ TRANSFERİ

Ses sınıfı modemlerde modemlerin çıkışındaki veri, çekirdek şebeke tarafından ses sinyali olarak algılanır. Ses bandı hatlarının band genişliği sınırlamaları kurulu bulunan mevcut bakır hatlardan kaynaklanmamaktadır. Bu sınırlama çekirdek şebekeden kaynaklanmaktadır.

Çekirdek şebekenin sonundaki filtreler band genişliğini 3.3 kHz’e sınırlarlar. Filtreler olmaksızın bakır erişim hatları önemli bir zayıflama ile frekansları MHz bölgelerine geçirebilirler. Hat uzunluğunu ve frekansı arttıran bu zayıflama, sarılı çift tel üzerindeki veri oranındaki sınırlamaları kontrol eder.

DSL modemler 80 kHz’e kadar bir çift telin band genişliğini kullanırlar. Bu nedenle 4 kHz’in altındaki frekanslarda çalışan analog POTS hizmetini (Plain Old Telephone service) aynı anda sağlar. Günümüzde bazı DSL modemler bakır çiftlerden birden fazla aboneye hizmet vermek ve bakır çiftlerden kazanım sağlama uygulamaları (Pair Gain Applications) için kullanılmaktadır. Bu uygulamalar sayesinde ikinci hat tesisine ihtiyaç olmadan tek bir POTS hattını 12’ye kadar POTS hattına dönüştürürler. 784kbit/s hızındaki bir HDSL hat üzerinden 12 adet 64kbit/s ve bir adet 16kbit/s senkronizasyon ve işaretleşme hattı için bir kanal sağlanarak tek hattan 12 abonenin birden görüşmesi sağlanır .

DSL teknolojisi; sabit telefon hizmeti sunmak için kullanılan aynı bakır kablo çifti üzerinden yüksek hızlı veri hizmetleri ve internete hızlı erişim olanağı sağladığından mevcut yerel erişim şebekesinin kapasitesini arttırmaktadır.

3.1. XDSL TEKNOLOSİNİN AVANTAJLARI

Dünya üzerinde kurulu 800.000' dan fazla lokal santral bölgesinde Telefon kullanımı için mevcut bakır altyapıyı kullanması, Ekstra altyapı yatırımı gerektirmemesi,

Veri iletiminde, çok yüksek band genişliği sağlaması, Sinyalizasyonda özel bir digital kodlama kullanması, ( voice icin 4 kHz olan standart, DSL de 1.2 MHz' e ulaşmaktadır )

İletişim Teknolojisinde kullanılan varolan ve yeni çıkabilecek hizmetlerin DSL üzerinde uygulanabilmesi,

Kullanılan donanımların aynı servisi sağlamada kullanılan diğer donanımlarla karşılaştırmalı belirgin maliyet avantajına sahip olması.

3.2. XDSL TEKNOLOJİSİNİN İŞ DÜNYASINA SUNDUĞU GENİŞ BAND OLANAKLARI

Geniş alanda şirket içi iletişim.
İnternetle ilgili hizmetlere genişbant erişimi.
Diğer şirketlerle hızlı iletişim.
Hızla gelişen ve çok büyük hacimlere erişmesi beklenen elektronik ticaret.
Eğitim, öğretim.
Bantgenişliği konusunda hassas, kendine özgü uygulamaların sağlanması.
Çalışanların evlerinden iş görmelerini sağlayacak hizmetler (Home-Office uygulamaları).

DSL teknolojileri; santrallar arasında PCM (Pulse Code Modulation) trunk hatlarında, modem hızından daha hızlı iletişime ihtiyaç duyulan sistemlerde, video konferans hizmetlerinin sunulmasında, GSM baz istasyonlarında, internet erişimlerinde ve kampüs bölgelerinde kullanılabilir.

DSL ürünlerinin en belirgin faydası, veri hızı ve kullanılan donanım maliyetinin yapılan işe oranla son derece düşük olmasıdır. Hız karşılaştırması yapıldığında, bugünün en hızlı analog modeminden 200 defa daha hızlı erişim sağlamak mümkündür.

4.XDSL ÇEŞİTLERİ

4.1 ADSL (ASİMETRİK SAYISAL ABONE HATTI)

Asimetrik tabanlı yüksek hızlı data sağlayan bir teknolojidir. Tipik olarak bir bakır kablo, tek yönde büyük bir miktar data ve diğer yöne küçük bir miktar data göndermek için kullanılır. Kesinlikle 2Mb/s ‘nin üzerinde hız için kullanılır. ADSL, tamamen ev kullanıcıları için düşünülmüştür. ADSL’in asimetrik yapısı sayesinde; aboneye doğru daha hızlı ancak ters yönde daha az bir veri akışı gerçekleşir.

Mesafe	Hız
5.5 Km	1.544 Mbps (T1)
4.8 Km	2.048 Mbps (E1)
3.6 Km	6.312 Mbps (DS2)
2.7 Km	8.448 Mbps

Tablo 2: ADSL’de Hız Mesafe İlişkisi

ADSL dijital olarak sıkıştırılmış video iletimi gerçekleştirdiğinden, yaptığı diğer işlemlerin yanında, video sinyalleri üzerindeki gürültü etkisini azaltmayı amaçlayan hata düzeltme yeteneklerini de kapsar. Bu hata düzeltme işlemi (error correction) LAN ve IP tabanlı veri haberleşmesi uygulamaları için çok fazla bir rakam olan yaklaşık 20 milisaniyelik bir gecikmeyi beraberinde getirir. Bu nedenle ADSL hata düzeltmeyi uygulayıp uygulamamak için ne tür bir sinyalin geçtiğini bilmelidir. Bu problem, twisted pair ya da koaksiyel kablo üzerinden yapılacak herhangi bir hat teknolojisi için geçerlidir. ADSL anahtarlamalı devrelerde paket anahtarlamalı veriler için kullanılacaktır.

ADSL, 1995 yılında standartlaştırılmıştır. Bir yönde 6-8 Mbit/s hıza kadar iletim yaparken diğer yönde 640 Kbit/s ile 1 Mbit/s arasında iletim sağlayabilmektedir. Başlangıçta hızla büyüyen video-on-demand pazarı için tasarlanan bu teknoloji hızlı internet erişimi için çok başarılı biçimde uyarlanmıştır. ADSL’ in hızlı internet erişimine uyumlandırılması sonucu yeni uyarlamaya yeni bir isim arayışı doğmuş ve ADSL-Lite ismi ortaya çıkmıştır. ADSL-Lite 1.5 Mbit/s civarında hızlar ile sınırlandırılmaktadır.

Şekil-1:ADSL İletim yapısı

DSL teknolojilerinin içinde ADSL'in önemli bir yeri vardır. ADSL tek bir kuvvetlendiricisiz bakır hat çevriminin bant genişliğini büyüten asimetrik dupleks bir iletim sistemidir. ADSL ile aşağı yönde 6-9 Mbps, yukarı yönde 640 kbps lik bir hızda veri iletimi sağlamak mümkündür.
ADSL servisleri geniş bantlı erişim ağlarının bir tamamlayıcısı olarak görülmelidir. Genişbantlı erişim altyapısı 100 Mbps trafik geçirebilen fiber optik kablolarla yenilenirken, ADSL uzun yıllar boyunca aradaki boşluğu dolduracaktır. ADSL'in asimetrik yapışı internet ya da benzer veri kaynaklarına ulaşıp tek yönde veri aktarımı yapmak isteyen aboneler için en elverişli uygulamadır; bu tür kullanıcılar ağ'a doğru basit sorgulama bilgileri göndermekte ve yukarı yönde çok daha dar bant genişlikleri yeterli gelmektedir.
ADSL'in en önemli üstünlüklerinden biri, üç kanal geçirebilmesidir - çok megabitlik servis sağlayıcıdan aboneye kanal, orta hızda çiftyönlü bir kanal ve bildiğimiz telefon kanalı. Bunun anlamı, halen ulusal enformasyon altyapısını oluşturan bakır kaloların üzerinden aynı anda yüksek çözünürlüklü görüntü geçirebilmekte, internet'e erişim sağlamakta ve telefon konuşmalarını geçirmektedir.
DSL teknolojilerini çekici kılan başka bir olgu ise, telefon santrallarında ya da ağlarında önemli bir değişiklik gerektirmemeleridir. Santrallarda bütün gereken, bir erişim konsantratörü ya da ADSL çoğullayıcının içinde yer alacak olan bir ADSL abone kartıdır.

4.2 HDSL (HIGH SPEED SYMMETRİC DSL)

HDSL, T1 ya da E1 hızlarında simetrik olarak iletim sağlayabilen bir DSL teknolojisidir.
HDSL T1(E1) işaretlerini 4 km ye kadar 0.5 mm lik hatlardan tekrarlayıcısız olarak iletmektedir. Tekrarlayıcı kullanarak mesafeler daha da artırılabilmektedir (12km). Ancak, T1 (1.5 MBps) hızı için 2 tel çifti gerekmekte, E1 (2MBps) hızı için ise 3 tel çifti gerekmektedir. 2-3 tel çifti gerekiyor olması nedeniyle telefon işletmecileri tarafından pek kabul görmemektedir.
Günümüzde HDSL, şirketler tarafından, kendi intranetlerine erişimde, internet'e erişimde, görüntülü konferans uygulamalarında T1/E1 devrelerinin bir uzantısı olarak kullanılmaktadır.

XDSL teknolojilerinin en eskisi HDSL’ dir. Simetrik olarak 2 Mbit/s’ e kadar simetrik bir iletim sağlayabilmektedir. HDSL basitçe, 2 adet twisted pair üzerinden T1 veya E1 hızlarında, simetrik yani her iki yönde aynı hızla veri iletmenin daha iyi bir yoludur. Daha az bant genişliği kullanır ve repeater gerektirmez. Daha gelişmiş modülasyon teknikleri kullanarak, 1.5 MHz’den başkaca spesifik tekniklere dayanarak 80 KHz’den 240 KHz’e kadar değişen T1(1.544 Mbps) yada E1(2.048 Mbps) hızlarında veri iletimi yapar. HDSL; 3.5 km’lik hatlar üzerinden bu hızları gerçekleştirir ki buna; CSA (Carrier Serving Area) denir. Bunu; her biri 1/2 ya da 1/3 hızda çalışan, T1 hızı için 2 hat ve E1 hızı için 3 hat kullanarak yapar.

Günümüzde kiralık hatlar vasıtası ile GSM’de baz istasyonların birbiri arasındaki 2Mbit/s’lik bağlantılarda ve darbantta ise mevcut bakır çiftlerden maksimum aboneye 64kbit/s’lik ses kanalının sağlanmasında sıkça kullanılmaktadır. HDSL modemler transmisyon parametreleri sınırda olan bakır devreler üzerinde bile başarılı bir şekilde çalışmaktadır.

4.3 SDSL (SYMMETRİC DSL)

SDSL teknolojisi HDSL'e çok benzemekte ve onunla aynı hızlarda çalışmaktadır. Farklılık, SDSL'in gerektirdiği tel sayısındadır. HDSL 2 ya da 3 tel gerektirdiği ve yalnızca veri iletip sesi geçirmediği halde, SDSL tek hat üzerinde çalışır ve bu tek hattın üzerinden telefon, veri ve çoğulortam trafiği geçirebilir. SDSL'in bu özelliği, mesafe bakımından telefon için 3 km ve T1 için 3.5 km ile sınırlı olmasına karşın onu çift yönlü işletme uygulamaları ve görüntülü konferans için çekici hale getirmiştir.

SDSL 2 Mb/s data aktarım hızına sahip olup genelde kiralık hatlar için kullanılır. Simetrik bir veri transferinin gerçekleşmesinde bu tür modemlere ihtiyaç duyulur. SDSL; tek twisted pair üzerinden T1 ve E1 sinyalleri gönderen ve çoğu durumlarda tek hat üzerinden POTS ve T1/E1’i destekleyen ve HDSL’in tek hat versiyonu olan bir sistemdir. Ancak SDSL, HDSL ile kıyaslandığında tek bir telefon hattı ile tesis edilmiş ev kullanıcıları için daha uygundur.

SDSL; simetrik erişim gerektiren uygulamalar için arzu edilir. Ancak SDSL 3 Km’den daha öteye gidemez. Bu da ADSL’nin 6 Mbps’nin üzerindeki oranlarla ulaştığı bir mesafedir.

Şekil 2: SDSL İletim Yapısı

4.4. VDSL (VERY HİGH SPEED DSL)

VDSL (Very High-bit-rate Digital Subscriber Line) ADSL e çok benzeyen bu DSL teknolojisi, Telefon ve ISDN servislerinin yanında geliş yönünde 55.2 Mbps, gidiş yönünde 19.2 kbps-2.3 Mbps arası hızlarda çoğul ortam trafiği geçirebilmektedir. VDSL, ADSL'de olduğu gibi frekans bölmeli çoğullama uygulamakta, transmisyon hızları aynı ise simetrik olarak da çalışabilmektedir.

VDSL'in ADSL den en belirgin farkı iletim mesafesinin azlığındadır. 13 Mbps hız için 1.5 km, 55.2 Mbps için 300 m lik mesafelerden daha öteye erişememektedir. VDSL'in temel bir kullanım alanı, FTTN (Fiber to The Neighborhood) uygulamalarında görülmektedir. Santraldan gelen fiber hattının sonlandığı bir optik ağ ünitesi (ONU) ile ev ya da işyerine bağlı olan tek bir bakır hat arasında uygulanan VDSL, binanın yakınlarına kadar gelen fiber hattını, evlere eski ya da yeni döşenen bakır hatlar üzerinden bağlamaktadır. Ya da bir gökdelenin bütün katlarına VDSL ile katlararası kısa mesafeli hatlarla ulaşılabilmektedir. ADSL ise her kattan santrala kadar uzanan bakır hatlarda kullanılır. VDSL, gelecek vaadeden bir teknoloji olarak görülmektdir.

VDSL, klasik hatlar üzerinden çok yüksek hızlarda veri iletimi sağlayan en son ve en iddialı teknolojidir. Simetrik yapıda 20 Mbit/s üzerinde hızlar mümkün olmakta ve asimetrik olarak 52 Mbit/s hızına ulaşılabilmektedir. VDSL hem kısa erişimli simetrik hem de uzun erişimli asimetrik çalışma olanağını sunabilmektedir. Yüksek kapasiteli kiralık hat ve geniş bantlı hizmetler için kullanılır.

VDSL ADSL’den daha yüksek veri hızlarında ancak daha kısa hatlar üzerinde asimetrik bir veri iletimi sağlar. Henüz VDSL için genel bir standart olmamasına rağmen, tartışmalar aşağıdaki hızlar etrafında odaklanmıştır.

Aşağı yöndeki hız oranları, 1.6 Mbps ile 2.3 Mbps arasında değişen bir sınır içindedir. T1E1’4’ün VADSL’e karşı karar vermesinin temel nedeni VDSL’in hiçbir zaman simetrik olmayacağı düşüncesiydi. Bu arada hat uzunluğu tehlikeye atılacak ta olsa, tam simetrik bir VDSL’in oluşturulabileceği düşünülmektedir.

Birçok yönden VDSL, ADSL’den daha basittir. Daha kısa hatlar ve çok daha az iletim sınırlamaları getirmektedir. Böylece on kez daha hızlı olmasına rağmen temel alıcı verici devresi çok daha az kompleks olmaktadır. VDSL, ADSL üzerine konan birçok şartların önünü keserek sadece ATM şebeke mimarisini hedef alırken pasif şebeke sonlandırmalarına izin verir. Böylece bir kullanıcının aynı hatta birden fazla VDSL modemini bağlanmasına imkan sağlar.

4.5 RADSL(RATE ADAPTİVE DSL)

RADSL'in en büyük özelliği, bakır hattın uzunluğuna ve gürültü oranına bağlı olarak bant genişliğin! dinamik olarak ayarlayabilmesidir. Bu ayarlamayı 300 ya da 400 kbps aralıklarda artışlarla yapmaktadır.
RADSL, abonelere kullandıkları uygulamaya uygun olarak istedikleri zamanda istedikleri bantgenişliğini esnek bir biçimde sağlar. Örneğin, bir şirketin uzak bir şubesindeki abone 2.5 Mbps'lik bir RADSL hattı kullanarak, şirket merkezinden gidiş yönünde 1 Mpbs, geliş yönünde 2.5 Mbps hızında dosya transferi yaparken, 384 kbps'lik simetrik bir görüntülü konferans uygulamasına geçebilecektir. Ya da PC'sindeki farklı uygulamalar için, onlara uygun farklı modlarda ve farklı bant genişliklerinde çalışabilecek şekilde PC'sini programlayabilecektir.
Çeşitli pazar araştırmacıları ADSL teknolojisinin yerini yavaş yavaş RADSL'e terkedeceğini, ve RADSL'in yeni nesil xDSL ürünlerinin temeli olacağını söylemektedirler.

4.6 IDSL(TÜMLEŞİK DSL)

ADSL servislerinin gecikmesi üzerine, tıkanmalardan bunalan abonelere kısa vadede çözüm sunmak, onlara orta hızlarda internet ve uzak LAN erişimi sağlamak için geliştirilmiştir.
IDSL, isminden de anlaşıldığı gibi, 2 tane 64kbps "B" kanalım alır (biri ses, diğeri veri taşımaktadır) her iki taşıyıcı kanalı da veri taşıyan bir veri servisine dönüştürür. Darbant ISDN deki 2B1Q işaretleşmesini kullanır, her iki yönde toplam 128 kbps hızına erişir ve 5.5 km mesafeye kadar gidebilir. Bu bağlamda simetrik bir servistir, düşük düzeyde görüntülü konferans, internet ve LAN'lara uzaktan erişim için kullanılabilir.
ISDN Darbant ve IDSL servisleri, enformasyonu yönlendirme şekillerine göre kökten farklıdırlar. ISDN Darbant servisleri anahtarlamalı servislerdir ve telefon santrallanndan geçerler; IDSL ise tahsis edilmiş bir noktadan noktaya bağlantıdır, bir omurganın frame relay ağı ya da veri ağına yönlendirilmiştir.

KAYNAKLAR:

1.Mustafa ALKAN,Hakan TEKEDERE,Ayşegül POLAT ("DSL teknolojisinin iletişime sunduğu geniş bant imkanları" makaleleri)

2.Rıfat ÇÖLKESEN("xDSL Ağ Teknolojisi ve Yeni Nesil Çözümler")

3.Rıfat ÇÖLKESEN ("Güncel Bir Çözüm: Ses, Veri ve Görüntü İletimi", PCWEEK Dergisi, 1998)

4.Rifat ÇÖLKESEN Endüstri Otomasyon Dergisi - 1997(ISDN ve Uygulamadaki Yeri )

5.Elo. Müh.Şenay ABAKAY("ERİŞİM TEKNOLOJİLERİ-1 "

EMO İZMİR ŞUBESİ MAYIS 2002 BÜLTENİ)

6.NETAŞ("veri iletişimi")

7. Rıfat ÇÖLKESEN , B.ÖRENCİK ( "Bilgisayar Haberleşmesi ve Ağ Teknolojileri", Papatya Yayıncılık Eğitim, 2.basım, İstanbul 2000)

8. http://www.telekom.gov.tr/ttnet/haber-cihaz.html

9.Hakan TEKEDERE(BİLGİ PAYLAŞIMI İÇİN HIZLI BİR İLETİŞİM MODELİ : DSL