----------------------- Page 1-----------------------

TÜRK TELEKOM PERSONELİİÇİN - 4

ADSL

( Asimetrik Sayısal Abone Hattı )

Pazarlama Dairesi Başkanlığı – Mayıs 2002

----------------------- Page 2-----------------------

İÇİNDEKİLER

Önsöz 3

Giriş 4

Geniş Bant Erişim Teknolojileri 5

xDSL 5

xDSL Ailesine Genel Bakış 13

ADSL 15

ADSL Teknolojisinin Özellikleri 18

ADSL’in Avantajları 21

Karşılaştırmalar 23

ADSL İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular 24

Kavramlar 29

----------------------- Page 3-----------------------

ÖNSÖZ

Bu kitap, Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nca hazırlanan “Türk Telekom

Personeli İçin” dizisinin 4. kitabı.

Yenilenme ve geliştirilme çalışmaları devam eden “Türk Telekom Personeli

İçin Sözlük” ile “Türk Telekom’da Değişen Pazarlama Anlayışı” ve “ISDN”

kitapçıklarından sonra “Türk Telekom Personeli İçin” dizisine “ADSL” başlığıyla

yeni bir kitapçık daha eklenmiştir ve bu tür kitapçıkların oluşturulmasına devam

edilecektir.

Bilindiği üzere dünyanın her yerinde ana telekomünikasyon firmalarında

olduğu gibi Şirketimiz de PSTN gelirinde belirli bir düşüş sürecine girmiştir.

Toplam gelirimizi artırmanın yollarından birisi de ADSL, ISDN, Kablo Modem v.b.

erişim sistemlerini hizmete vermektir.

Müşterilerimize sadece sabit telefon hizmetlerini değil söz konusu erişim

sistemlerini de götürmemiz, bunun için de çok detaylı bilgi sahibi olmamız bir

zorunluluktur. Ayrıca bu teknolojiler hususunda Türkçe kaynak bulmanın çok zor

olduğu da bir gerçektir. Pazarlama Dairesi Başkanlığı’nın hazırladığı bu dizinin, bu

konudaki boşluğu dolduracağına ve gerek elinizdeki bu kitabın, gerekse bu dizinin

diğer kitaplarının Şirketimiz çalışanları için çok yararlı olacağına inanıyorum.

Sağlık ve başarı dileklerimle.

İbrahim Hakkı ALPTÜRK

Genel Müdür

----------------------- Page 4-----------------------

GİRİŞ

Dünyada bilgi devrimi ve serbest pazar ekonomisinden bilgi ekonomisine

geçiş süreci yaşanıyor. Bilgi ekonomisi kavramında üretimin üç temel faktörüne

bir dördüncüsü olarak bilgi eklendi. Bugün, bilginin çok hızlı olarak üretildiği ve

kısa süre içerisinde geçerliliğini yitirdiği bir çağda yaşamaktayız. Bu nedenle bilgi

çağı, insanlar ve kuruluşlar arasında bilgi aktarımının hızlı ve etkin olarak

yapılmasını gerektirmektedir. Daha da açık ifade etmek gerekirse bütün devlet

sektöründe ve özel sektörde bilgi aktarımının hızlı ve etkin olması gerekmektedir.

Bu hızlı aktarım da ancak telekomünikasyonda yatırım yapılması ile

sağlanabilecektir.

Bilgi çağı, bilginin bir üretim etmeni olarak diğer üretim etmenlerine göre

daha yoğun kullanıldığı üretim teknolojisi döneminin adıdır.

Günümüzde ülkelerin kalkınmışlığı, iletişim araçlarının kullanımının

yaygınlığı ve telekomünikasyon alt yapısının gelişmişliği ile ölçülmektedir.

Geniş bantlı etkileşimli şebeke alt yapısı, iletişim, bilim ve eğlence

sektörlerinin ve her türlü sanayinin büyük gelir beklediği bütün ürün ve

hizmetlerinin varlığı için ön koşuldur. Bu hizmet ve ürünlerin ticari başarısında ev

kullanıcılarına yönelik uygulamalar, kitle pazarı oluşturmaları açısından büyük

önem taşımaktadır. Bu ise ülkenin tüm iletişim şebekesinin modernleştirilmesi,

sonuç olarak her eve bilgi hizmetlerine erişim olanağının verilmesi ile gerçekleşti-

rilebilecektir.

Yalnız çoğul ortamlı hizmetler ile ilgili sektörler açısından değil, tüm

ekonomik etkinlikler için rekabet şansı, bilgi üretimini gerçekleştiren ve her türlü

bilgiye erişme olanağı sağlayan bilgi şebekesinin varlığına bağlı olacaktır.

Bugün telefon ve faksının olmadığı düşünülemeyen işletmeler için, yarın

bilgi şebekelerine erişim hatları ve cihazları aynı önemi kazanacaktır.

Bilgi ekonomisinin gereği olan bilgiye erişimden, bu bilgiye düşünce

katarak yaratılan değerlerin yerine iletilmesine kadarki zincirin her aşamasında

internet bir şekilde yer almaktadır.

Türkiye’nin her geçen gün artan ölçülerde ciddi ve kapsamlı bir yapılanma

arayışına girdiği günümüzde, bilgi teknolojileri bazlı proje uygulamaları, bera-

berinde getirdikleri ve yeniden yapılandırma özellikleri ile bir yandan yapılanma

gereksinimlerine en etkin cevap, diğer yandan küreselleşmeye uyum sağlama

aracı olmaktadır.

----------------------- Page 5-----------------------

GENİŞ BANT ERİŞİM TEKNOLOJİLERİ

Geniş bant erişim sunmak için en ideal ortam fiber optik kablodur, ancak

fiber optik kablonun ve ilgili servislerin sunulmasının yüksek maliyetli olması fiber

teknolojisinin yaygınlaşmasını engellemektedir. Basit bir hesapla, 10 milyon evi

fiber optik kablolarla bağlamanın maliyeti 15-20 milyar dolar civarındadır. Bunu

gerçekleştirebilen tek ülke Japonya’dır.

Fiber ile eşeksenel kabloları karma bir biçimde (HFC) bir araya getirme

çabaları da şimdilik sınırlı başarı kazanmıştır. Öte yandan telefon şirketlerinin

elinde milyonlarca kilometrelik bakır hat bulunmaktadır ve şirketler bu alt yapıyı

da değerlendirmek istemektedirler.

Mevcut modem teknolojileri bu bakır hatları değerlendirmektedir, ancak

günümüz modem teknolojisi en fazla 56 Kbps (V.34 ile 33.6 Kbps) hız

iletebilmektedir. Şimdilik bu bakır hatlarda en iyi başarıyı DSL (Digital Subscriber

Line – Sayısal Abone Hattı) teknolojisi göstermektedir.

xDSL

xDSL nedir?

XDSL, sayısal abone hattı teknoloji ailesine verilen isimdir. DSL aslında

sadece teknolojinin adını ifade eder ve kullanım alanlarına göre alt gruplar farklı

bir isimlendirmeye tabi tutulur. xDSL olarak kısaltılan terimin başındaki x harfi,

değişik tipteki sayısal abone hatlarının özelliklerinden dolayı aldıkları farklı adlarla

ilgilidir ve bu hatların genel adını temsil etmek amacıyla kullanılmaktadır.

DSL’in başına eklenen I, V, S, A, H ve RA harfleri ile ifade edilen bu alt

gruplar, kendi aralarında teknik, mesafe, kullanılan kablo çifti sayısı, download-

upload (downstream-upstream) bant genişliği (hız) gibi özellikleri yönünden

birbirlerinden ayrılırlar (HDSL, SDSL, G.SHDSL, VDSL, IDSL, RADSL, ADSL v.b.)

DSL, lokal bölgede telekom santrali ile kullanıcı arasında telefon için

çekilen alt yapıda kullanılan bir çift bakır tel üzerinden, yüksek hızda veri (data)

ve ses (voice) iletimini aynı anda sağlayabilen, 1997’nin ikinci yarısında kullanıma

sunulan geniş bantlı erişim teknolojisidir.

Sayısal abone hatları ikiye ayrılır: Simetrik ve asimetrik. Bir hattın simetrik

olması o hat üzerinden yapılan veri aktarımı sırasında, verinin şebekeden

kullanıcıya ya da kullanıcıdan şebekeye aynı biçimde en yüksek hızla ulaşabiliyor

olmasıdır. Asimetrik bir hatta ise sözü edilen bu iki veri akışı sırasında ulaşabilen

en yüksek hızlar farklı olmaktadır.

----------------------- Page 6-----------------------

xDSL Tipleri ve Özellikleri

DSL TİPİ TANIM VERİ YOLU DOWNLOAD/UPLOAD MESAFE UYGULAMA ALANLARI

Sunucu ve telefon şirketi arasındaki E1

servisidir. WAN, LAN, sunucu erişimi

High bit-rate Digital 1.544Mbps/1.544Mbps için kullanılır. Sinyal tekrarlayıcı

3-4 km

HDSL Subscriber Line kullanıldığında aradaki mesafe daha

fazla olabilir. Simetriktir. İki çift bakır tel

(4 tel).

Symmetric Digital 160Kbps-2.3Mbps/ İşyerlerinde kullanılması uygundur.

SDSL 4-5km

Subscriber Line 160Kbps-2.3Mbps Bir çift bakır tel (iki tel).

Symmetric high-bit- HDSL ile aynıdır. Farklı olarak sadece bir

2.31Mbps veya 4.6Mbps/

G.SHDSL rate Digital Subscriber 6 km adet bükümlü hatta ihtiyaç duyar.

2.31Mbps veya 4.6Mbps

(SHDSL) Line Simetriktir. Bir çift bakır tel (iki tel).

Çok yüksek hız gerektiren

Very high-bit Digital 13Mbps-52Mbps/16Mbps

300m-1km uygulamalarda kullanılır . Örn. TV yayını

VDSL Subscriber Line

) Simetriktir.

ISDN BRI servisine benzer. Ancak

ISDN Digital Subcriber sadece veri transferine izin verir. Aynı

144 Kbps/144Kbps 10 km

Line hattan ses görüşmesi yapılamaz.

IDSL

Simetriktir.

ADSL’e benzer ayraça (splitter) ihtiyaç

Rate-adaptive Digital 640Kbps-2.2Mbps/

duyar. Hatta göre adapte olur

RADSL Subcriber Line 272Kbps-1.088Mbps

Asimetriktir.

Bu standart ADSL kullanıcıları tarafından

G.Lite Splitter kullanmayan 1.544 Mbps/512K rahatlıkla kurulabilir. Çünkü splitter’a

5.5 km

(DSL.Lite) Digital Subcriber Line gerek yoktur. Asimetriktir.

UADSL

Ayraça ihtiyaç duyar. İnternet ve web

erişimi, hareketli görüntü, video on

Asymmetric Digital 128Kbps-8Mbps/

5.5 km demand ve uzaktan yerel ağ erişimi için

ADSL Subscriber Line 64Kbps-800Kbps

kullanılır. Asimetriktir. Bir çift bakır tel

(iki tel).

----------------------- Page 7-----------------------

DSL teknolojisinin yükselişi

İletişime olan ihtiyacın ve talebin artması bunun da en hızlı şekilde

olmasının gerekliliği her geçen gün yeni teknolojilerin kapısını açıyor.

İnternet üzerinde de aynı şekilde kullanıcıların daha fazla hız gerektiren

görsel ve işitsel medyaya olan talebi sonucunda, modemin 56 Kbps’lık hızına

alternatif olarak daha hızlı bağlantı teknolojileri yavaş yavaş piyasada yerini

almaya başlıyor. Birkaç yıl öncesine kadar yüksek hızlı alternatif bağlantılarda

seçenek çok fazla değilken artık gelişen teknoloji, ev kullanıcılarının bile yüksek

hızlara ulaşmalarına olanak tanıyor.

DSL teknolojisi, diğer alternatiflerin tersine alt yapıda da büyük

değişiklikler yapılmasını gerektirmiyor. Çünkü sistem, eski bakır telefon hatları

üzerinden hizmet veriyor. Bunun için ilk yatırım maliyeti de en düşük düzeye

çekilmiş oluyor. Yurt dışında hızla yaygınlaşan ve büyük kitlelerin geçiş yaparak

kullanmaya başladığı bu yeni teknolojiye artık ülkemizde de ulaşmak mümkün.

Dünyada DSL’e hızla geçildiği, yüz binlerce insanın sistemi denediği ve

memnun kaldığı düşü-nüldüğünde, başarısının ne kadar büyük olduğu bir kere

daha ortaya çıkıyor.

DSL kurulumları, dünyada 1997 yılından bu yana gerçekleştiriliyor.

Compaq, Intel ve Microsoft firmaları, telefon şirketleriyle birlikte standart ve

kolay kurulabilir DSL tiplerinden biri olan ADSL formunu geliştirmiştir. G.Lite

olarak adlandırılan bu form sayesinde DSL’in yaygınlaşması ve ISDN ile kablo

modemin yerini alması bekleniyor. (Şekil:1)

Şekil 1

----------------------- Page 8-----------------------

DSL nasıl çalışıyor?

POTS olarak adlandırılan geleneksel telefon servisi, ev veya işyerini,

twisted pair olarak adlandırılan, birbirine sarılmış bir çift bakır kablo üzerinden

telefon şirketine bağlar.

Telefon hatları, aynı anda hem karşıdakiyle konuşulabilen, hem de

dinlenebilen bir özelliğe (full duplex) sahiptir. Bu nedenle bir çift bakır kablodan

oluşmaktadır.

Telefon servisi, başka telefon kullanıcıları ile haberleşmeyi sağlayabildiği

gibi modemlerin kullanımıyla, veri iletişimine de olanak tanır. Bu sistemin

kullandığı sinyaller analog sinyallerdir. Alıcı-vericiler (telefonlar) akustik ses

dalgalarını, farklı yüksekliklere sahip elektrik sinyallerine çevirirler.

Modemler bilgisayardan gelen sayısal sinyalleri analog sinyallere, telefon

hattından gelen analog sinyalleri de sayısal sinyallere çevirir. Böylece telefon

hattından analog sinyaller aktarılır ve sayısal sinyallere çevrilerek bilgisayarın

anlaması sağlanır. Analog transmisyon, bakır kablonun kapasitesinin çok küçük

bir bölümünü kullanır.

Bilgisayarın veri alma yeteneği, telefon şirketinin modemden sayısal olarak

gelen veriyi analog forma çevirmesi ve bu şekilde geri gönderildikten sonra

modem tarafından tekrar sayısal forma çevrilmesinden dolayı kısıtlanmaktadır. Bir

başka deyişle analog aktarım ev veya işyerindeki telefon ile telefon şirketi

arasındaki bant genişliğinde bir darboğaz yaratır.

DSL, sayısal verinin analog forma ve tekrar geriye çevrilmeyeceğini

varsayan bir teknolojidir. DSL, modemleri sinyallere çevirmez bunun yerine

verileri sayısal olarak yollar ve alır. Sinyalleri çevirmeye gerek kalmadığından

veriler normal modemlerden çok daha hızlı iletilir.

Sayısal veri, bilgisayara doğrudan doğruya bu şekilde gelerek telekom

şirketinin aktarabileceği bant genişliğini kat kat artırır. Eğer sinyalin ayrılması

sağlanırsa, bant genişliğinin bir bölümü analog sinyallerin transferi için de

ayrılabilir; böylece telefon ile bilgisayarın aynı hatta, aynı anda kullanımı mümkün

olabilir. (Şekil:2)

----------------------- Page 9-----------------------

Çeşitli DSL uygulamaları

Veri aktarımını etkileyen faktörler

Ev veya işyerinin, DSL hizmetinin sunulduğu şebekeye yakınlığı, hatta

kullanılan bakır kablonun çapı, kullanılan modemin tipi, alınacak servisin kalitesi

ve hızını doğrudan etkiler. 8 Mbps’a varan hızlarda veri iletimi mümkün

olabilmektedir. Bu hız, video, ses, hareketli 3D grafikler v.b. çoklu ortam bilgisinin

kesintisiz alınabilmesi için yeterlidir.

Bir DSL kurulumunun azami uzaklığı tekrarlayıcı kullanılmadığı takdirde

yalnızca 5.5 km ile sınırlıdır. Bundan daha fazla uzunluğa sahip bir kablo

üzerinden verilen bir servisin hem kalitesi, hem de hızı düşer. Eğer telefon şirketi

yerel DSL döngüsünü fiber optikle takviye ederse 5.5 km’nin ötesinde DSL

kullanma olanağı doğacaktır.

xDSL erişiminde kullanılan cihazlar

DSLAM (Digital Subscriber Line Access Mul-tiplexer-Sayısal Abone

Hattı Erişim Çok-layıcıları): Birden fazla DSL kullanıcısını yüksek hızlı bir

omurgaya bağlamak için telefon şirketleri DSL erişim çoklayıcıları kullanırlar

(DSLAM). Bu cihazlar, üzerinde xDSL hizmetlerine ait portların bulunduğu, ATM

(Asynchronous Transfer Mode-Eşzamansız İletim Modu) şebekeleri üzerinden

birbirine bağlanan, abonelerden gelen trafiği toplayarak istenen yönlerde

iletebilen cihazlardır. (Şekil: 3)

----------------------- Page 10-----------------------

Yaygınlaştırma modelleri, servisler ve araçlar

CPE (Customer Premises Equipment-Abone Tarafı Cihazları):

• Tek kullanıcı: DSL modem-ayraç (splitter) (ADSL)

• Çok kullanıcı: (IAD) DSL modem-router

DSL teknolojisinin kullanım ve uygulama alanları

İnternete yüksek hızlarda bağlantıya olanak tanıyan DSL teknolojisi,

birleşik intranetlerin kurulması, daha gelişmiş sanal alışveriş, video oyunları ve

farklı iletişim seçenekleri gibi birçok avantajı da kullanıcıya ulaştırıyor. Günümüze

dek yararlanılan diğer internet erişim biçimlerinden çok daha fazla özellik sunan

DSL, yüksek kalitede video yayını, video konferans, yüksek hızda veri transferi

için gereken hızı sağlayan en iyi alternatif olma özelliğini de elinde tutuyor. Bunun

yanı sıra internete sürekli bağlı kalmanın getirdiği diğer yazılım avantajlardan da

yararlanılabiliyor. Özellikle IP multicast gibi streaming uygulamalarının da

kullanılmasıyla iş, eğlence ve en önemlisi eğitim alanlarında da büyük gelişmeler

elde edilebiliyor.

DSL teknolojisinin avantajlı yönleri

• Dünya üzerinde kurulu 800.000’den fazla lokal santral bölgesinde telefon

kullanımı için çekilmiş olan bakır alt yapıyı kullanması, ekstra alt yapı yatırımı

gerektirmemesi,

• Sinyalizasyonda özel bir dijit kullanmaması (ses için 4 kHz olan standart,

DSL’de 1.2 MHz’e ulaşmaktadır),

• Komünikasyon teknolojisinde kullanılan mevcut ve yeni çıkabilecek yöntemlerin

DSL üzerinde uygulanabilmesi,

• Kullanılan donanımların aynı servisi sağlamada kullanılan donanımlarla

karşılaştırmalı bir maliyet avantajına sahip olması,

• Simetrik ve asimetrik veri aktarımının mümkün olması,

• Mevcut bakır tel yatırımının, düşük maliyetle yüksek hızlara çevrilmesi.

----------------------- Page 11-----------------------

Dünyaya genel bakış

Dünyadaki telekom şirketlerinin çoğu DSL servisi vermektedir. Gelişmiş

telekom pazarlarından olan Japonya ile İngiltere DSL servis sağlayıcılarına en geç

katılanlardır.

DSL servis ücretlerinin, bölgesel bazda sıralanışı ucuzdan pahalıya doğru şöyledir:

- Asya Pasifik

- Amerika

- Avrupa

1998’de önde gelen telefon şirketlerinin internet erişimi için ADSL hizmeti

vermeye başladığı görülmektedir. ISP’ler telefon şirketlerinden ayrı olarak HDSL

hizmetleri vermektedirler. ISP’lerin HDSL, SDSL, IDSL ve ADSL’den oluşan geniş

bir portföy oluşturmaları beklenmektedir.

xDSL’in dünyada kullanımı 2002 yılından itibaren büyük oranda

yaygınlaşacaktır. ADSL önde olacak, diğerleri de pazardaki yerlerini alacaklardır.

DSL ailesinin pazarı

1991/1992 (H)DSL piyasaya tanıtıldı

1993 (A)DSL piyasaya tanıtıldı

1994 VoD büyümeye başladı

1995 VoD azalmaya başladı

1996 İnternet büyümeye başladı

2000 Çoklu ortam uygulamaları başladı

(multimedya)

2001 DSL ailesi yayılmaya başladı.

Dünyada xDSL’in başlayışı

Kuzey Amerika-Kanada

Firma Tarih

BC Telekom 1998

Bell Kanada 1998

Island Telecom 1999

MTS 1997

MTT, NB Telecom 1998

New Tel., Norveç Tel. 1999

Teus planet 1999

----------------------- Page 12-----------------------

Kuzey Amerika

Firma Tarih

Ameritech. Belsouth 1998

GTE,MCIWorld Com 1998

North Point Con. 1998

SBC, Uswert 1998

Couod 1997

Bell Atlantic 1995

Avrupa

Firma Tarih

Telekom Avusturya 1999

Begacom 1998

Teledanmark 1999

Helsinki Telephone Cor. 1999

Sonera 1998

Cepetel 2000

France Telecom 1999

Deutsche Telecom 1997

ENCOM 2000

Telecom Italia 1998

DSL nasıl bir gelecek vaat ediyor?

İnternet Servis Sağlayıcıları

Bu grup dünyada DSL’i çok yaygın olarak kullanmaktadır. DSL özellikle

kullanıcı tarafında daha yüksek bant genişliği talebini makul maliyetlerde

karşılamak için rahatlıkla kullanılabilir. Türkiye’de ise DSL öncelikle kurumsal

bağlantılar için tercih edilmektedir. Bu bağlantının üç yararı vardır:

• Kullanıcı tarafında, kullanılan donanım ve erişim maliyetlerinin ciddi ölçüde

azaltılması,

• ISP tarafında, müşteri talebine göre hızlı, düşük maliyetli ve ekstra servislerin

de ilerde verilebileceği bir alt yapıya olanak sağlaması, (Şekil:4)

----------------------- Page 13-----------------------

• Telekom tarafında, veri şebekesine internet için ekstra pahalı yatırımlar

yapılmaması, mevcut alt yapının değerlendirilmesi, sistemin yüksek hızda data

erişim alt yapıları için de kullanılabilmesi,

Kampus uygulamaları

Pahalı alt yapı (F/O) yatırımları yapılmadan, binaların yüksek hızla birbirine

bağlanmasında rahatlıkla kullanılabilir.

İnteraktif TV uygulamaları

Özellikle yüksek yatırım gerektiren Kablo TV yerine çok daha ucuz ve

hemen uygulamaya alınabilecek bir alternatiftir.

İşyerleri ve toplu konut alanları

Özellikle DSL’in hedef kitleleri arasında yer alan bu yerlerde, kullanıcıya bir

çift tel üzerinden en az iki telefon hattı ve hızlı veri iletim olanağı sağlanmaktadır.

xDSL AİLESİNE GENEL BAKIŞ

HDSL (High-bit-rate Digital Subscriber Line)

DSL, E1 hızında simetrik olarak iletim sağlayabilen bir DSL teknolojisidir.

Dünyada çeyrek milyondan fazla aboneye hizmet vermektedir.

HDSL, E1 işaretini 4 km’ye kadar 0.5 mm’lik hatlardan tekrarlayıcısız

olarak iletmektedir. Tekrarlayıcı kullanarak mesafeler daha da artırılabilmektedir

(12 km). Ancak, E1 için ise 2 tel çifti gerekmektedir. Günümüzde HDSL, şirketler

tarafından, kendi intranetlerine erişimde, internete erişimde, video konferans

uygulamalarında E1 devrelerinin bir uzantısı olarak kullanılmaktadır.

G.SHDSL veya SHDSL (Symmetric high-bit-rate Digital Subscriber Line)

SHDSL teknolojisi HDSL’e çok benzemekte ve aynı hızlarda çalışmakta

ancak, tel sayısında farklılık görülmektedir. HDSL, 4 tel (iki çift bakır tel) üze-

rinden çalışmakta yalnızca veri iletiminde kullanıl-maktadır. SHDSL, 2 tel (bir çift

bakır tel) üzerinden çalışır, hem ses hem de veri iletimini sağlar. SHDSL’de ses

iletimi mesafe ile sınırlı olmasına karşın (3 km) çift yönlü işletme uygulamaları,

video konferans özelliği çekici hale getirmektedir.

VDSL (Very high-bit-rate Digital Subscriber Line)

ADSL’e çok benzeyen bu DSL teknolojisi, telefon ile ISDN servislerinin

yanında, geliş yönünde 55.2 Mbps, gidiş yönünde 12 Mbps hızda çoğul ortam

trafiği geçirebilmektedir. VDSL’de transmisyon hızları aynı ise simetrik olarak da

çalışabilmektedir.

VDSL, daha yakın mesafeler için uygundur (13 Mbps hız için 1.5 km, 55.2

Mbps için 300 m’lik mesafelerden daha ileriye erişememektedir).

VDSL’in temel kullanım alanı, FTTN (Fiber To The Neighbour)

uygulamalarında görülmektedir. Santralden binanın yakınlarına kadar gelen fiber

----------------------- Page 14-----------------------

hattının sonlandığı bir optik ağ ünitesi (ONU) ile bakır hat üzerinden VDSL hizmeti

verilebilmektedir. VDSL, gelecek vaat eden bir teknoloji olarak görülmekte ve 5

standart kuruluşu tarafından standartlaştırılmaya çalışılmaktadır: ADSL Forum,

ATM Forum, ANSI T1 E1.4, ETSI ve DAVIC. Bu grupların her biri kendi

tekniklerini ve standartlarını oluşturmaktadır.

IDSL (ISDN Digital Subscriber Line)

İnternet ve uzak LAN (Local Area Network-Lokal Alan Ağı) erişimi

sağlamak için geliştirilmiştir.

IDSL, 2 tane 64 Kbps "B" kanalını alır (biri ses, diğeri veri taşımaktadır),

her iki taşıyıcı kanalı da veri taşıyan bir servise dönüştürür.

Dar bant ISDN’deki 2B1Q işaretleşmesini kullanır, her iki yönde toplam

128 Kbps hızına erişir ve 5.5 km mesafeye kadar gidebilir. Bu nedenle simetrik bir

servistir, düşük düzeyde video konferans için kullanılabilir.

ISDN dar bant ile IDSL servisleri, bilgiyi yönlendirme şekillerine göre

tamamen farklıdırlar.

ISDN dar bant servisleri anahtarlamalı servislerdir ve telefon

santrallerinden geçerler; IDSL ise tahsis edilmişbir noktadan noktaya bağlantıdır,

bir omurganın Frame Relay ya da veri ağına yönlendirilmiştir.

RADSL (Rate Adaptive Digital Subscriber Line)

RADSL’in en büyük özelliği, bakır hattın uzun-luğuna ve gürültü oranına bağlı

olarak bant genişliğini ayarlayabilmesidir. Bu ayarlamayı 300 Kbps ya da 400

Kbps aralıklarında artışlarla yapmaktadır.

RADSL, abonelere kullandıkları uygulamaya uygun olarak istedikleri

zamanda, istedikleri bant genişliğini esnek bir biçimde sağlar. Örneğin, bir şirketin

uzak bir şubesindeki abone 2.5 Mbps’lık bir RADSL hattı kullanarak, şirket

merkezinden gidiş yönünde 1 Mbps, geliş yönünde 2.5 Mbps hızında dosya

transferi yaparken, 384 Kbps’lık simetrik bir video konferans uygulamasına

geçilebilecek ya da PC’sindeki farklı uygulamalar için farklı modlarda ve farklı bant

genişliklerinde çalışabilecek şekilde bilgisayarını programlayabilecektir.

ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line)

ADSL, ev veya ofis kullanıcıları arasında en çok kullanılan asimetrik DSL

tipidir. ADSL servisleri geniş bantlı erişim ağlarının bir tamamlayıcısı olarak

görülmelidir.

G.Lite veya ADSL.Lite

ADSL.Lite için ADSL’in düşük hızlarda yeni bir versiyonu diyebiliriz.

ADSL.Lite, G.Lite veya "Universal ADSL" olarak adlandırılır ve standartlaşmıştır.

1.5 Mbps download ve 512 Kbps upload hızına sahiptir.

Birçok DSL teknolojisi bir sinyal ayracına ihtiyaç duyar. Bu ayraç, ses ile

verinin birbirinden ayrılması için gereklidir. G.Lite ise ayraç ihtiyacını ortadan

kaldırmaktadır (ayraçsız-splitterless). Ses ve data aynı kablo üzerinden frekans

ayırımına gerek kalmadan kullanılabilir. Ancak ayraç olmadığı için gürültü düzeyi

ADSL’e göre daha fazla kullanılan bant genişliği daha düşüktür. Bu bant genişliği

----------------------- Page 15-----------------------

küçük ofis ve ev kullanıcıları için yeterli olduğu gibi ayrıca ayraça ihtiyacı olmadığı

için modem maliyetleri de düşmektedir.

VoDSL (Voice Over DSL)

Paket şebekeleri üzerinde ses iletimine doğru büyük bir eğilim vardır. ATM

teknolojisi ses trafiğine çok uygundur, çünkü talep edilen bant genişliğinde

bağlantıları büyük ölçekli olarak sağlar. Bu da ATM’i gerçek zamanlı servislere

getirdiği servis kalite garantisi ile birlikte, ses paketleri iletiminde ideal seçim

haline getirir. Ses, görüntü ve veri servisleri için ATM anahtarlama üzerinde

kurulacak bir çoklu-servis şebekesi operatörlere maliyet açısından büyük avantaj

sağlar.

VoDSL, ATM Adaption Layer kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Ses, önce

DSL şebekesi üzerinden paketler haline getirilir, daha sonra bu paketler DSL

şebekesi üzerindeki bir gateway’e yönlendirilir ve normal telefon şebekesine giriş

yapılır. Bu katmanın sağladığı ses sıkıştırma ve çoğullayıcı özellikleri, küçük ve

orta ölçekteki ofislere tek bir fiziksel bağlantı üzerinden 8-16 adet arası telefon

hattı sağlamaktadır. IAD (Integrated Access Device) veri ve ses trafiğini entegre

eder. (Şekil:5)

VoDSL uygulaması

ADSL

ADSL nedir?

DSL, mevcut telefonlar için kullanılan bakır teller üzerinden yüksek hızda

veri, ses ve görüntü iletimini aynı anda sağlayabilen bir DSL teknolojisidir.

ADSL, geniş bant erişimi sağlayan bir bakır devre transmisyon teknolojisi

olarak internet kullanıcıları tarafından dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır.

ADSL’de telefon hattı üzerinde kapasiteyi daha efektif kullanmak amacıyla

sayısal kodlama teknikleri kullanılır.

ADSL’de ses ve veriyi ayrıştırmak için ayraç (splitter) denilen bir cihaz

kullanılmaktadır. Ayraç içerisinde low pass filter ile high pass filter denilen

filtreleme tipleri mevcuttur.

----------------------- Page 16-----------------------

ADSL’de mesafeye bağlı bir limit bulunmaktadır. Modem bağlantısının

çalışabileceği maksimum mesafe lokal hattın kalitesine göre değişir. 0.9 mm’lik

kablo kullanımında bu mesafe 5 km’ye kadar ulaşa-bilmektedir. Bu da veri

alışverişinin elde edilebileceği maksimum uzaklıktır.

Şirketimizin alt yapısı genelde 0.4 mm’lik kablolardan oluştuğu için

yaklaşık 3-5 km mesafeye kadar ADSL hizmeti verilmektedir.

Telekom şirketleri arasında ölçümler farklı olsa da sonuçta en uzak noktaya bile

veri gönderilmesi ve limiti aşan durumlarda ise fiber tabanlı sayısal sistemler ile

problemin çözülmesi mümkündür. (Şekil: 6)

İletim mesafesi hat hızı ve mesafe karşılaştırması

ADSL nasıl çalışır?

ADSL sisteminde bilinen bakır bükümlü çift (twis-ted pair) kablolama alt

yapısı kullanılır. Bükümlü telefon hattının her ucuna bir ADSL modem ekleyerek

yüksek hızlı download kanalı, orta hızlı dupleks kanalı ve POTS (Plain Old

Telephone Service-Düz Eski Telefon Hizmeti) kanalı olacak şekilde 3 bilgi kanalı

oluşturulmaktadır: Alış (download), gönderiş (upload) ve POTS. Belirli bir zaman

diliminde transfer edilen veri miktarı yani bant genişliği ne kadar fazla ise, bilgiler

de bilgisayara o kadar hızlı ulaştırılır. POTS kanalı, ADSL ortamı üzerinde ses

iletimi için kullanılır.

Yüksek hızlı kanalda 1 ile 8 Mbps arasında değişen bir hız bulunurken,

dupleks’te bu hız 16 ile 640 Kbps arasında kalmaktadır. Ayrıca her kanal kendi

içinde daha düşük hızlarda kanalların oluşturulması için alt bölümlere

ayrılmaktadır.

ADSL’de POTS kanalı, sayısal modemlerden filtre ile ayrılması nedeniyle

veri iletiminin mümkün olmadığı durumlarda bile ses iletimi mümkündür.

----------------------- Page 17-----------------------

Sistem asimetrik olarak çalıştığından download (şebekeden kullanıcıya) ve

upload (kullanıcıdan şebekeye) hızları farklıdır. Her zaman download oranı

upload’a göre daha fazladır (alınmak istenen bilgi gönderilenden daha fazla).

ADSL şebeke yapısı

ADSL erişim teknolojisinde, ADSL Termination Unit adı verilen donanımlar

bakır kablo üzerinden karşılıklı bağlanır. Şebeke tarafında CPE donanımları,

Erişim Düğümleri (Access Nodes) üzerinden sayısal yayın, genişveya dar bantlı

veri şebekeleri ve şebeke yönetim birimlerine bağlanırlar.

Kullanıcı tarafında ise "ADSL Modem" (CPE-Remote) ayraç üzerinden bakır

hatta bağlanır. Sayısal içerik ile servisler için ADSL, modem üzerinde bilgisayar

bağlantısı, görüntü için coax veya scart bağ-lantılar bulunur.

Uygulamada daha önce POTS için kullanılan bakır kablonun üzerinde

ayraç ile ADSL bağlantı yapıldığından eski POTS telefon donanımı aynen kullanılır.

ADSL hızı nedir?

ADSL bağlantı, hat uzunluğu, hatta kullanılan bakır kablonun çapı,

kullanılan modemin tipine bağlı olarak, 8 Mbps’a kadar download (şebekeden

kullanıcıya doğru) ve 1 Mbps’a kadar da upload (kullanıcıdan şebekeye doğru)

veri hızlarına olanak vermektedir. (Şekil: 7)

ADSL standartları ve tarihçesi

ANSI (American National Standards Institute-Amerikan Ulusal Standartlar

Enstitüsü) bünyesindeki T1E1.4 çalışma grubu, ADSL teknolojisini 1995 yılında

standart hale getirdi. ANSI Standard T1.413 numaralı standarda göre 6.1 Mbps

downlink hızına kadar standartlaştırıldı. Daha sonra ETSI (European

Telecommunications Standards Institute-Avrupa Telekomünikasyon Standartları

Enstitüsü) T1.413 standardına bir ekleme yaparak Avrupa kaynaklı

gereksinimlerin de standarda eklenmesini sağladı. T1.413 standardının ilk

revizyonunda (Issue I) abone tarafında sadece tek bir arayüz tanımlanmışken

1998 yılında yayınlanan ikinci revizyon (T1.413i2) standart çoğullanmış arayüzler

ve çoklu protokoller tanımlanarak ADSL standardı genişletildi.

Standardın üçüncü revizyonu kabul edilen uluslararası bir kimliğe sahip

olan ITU-T tarafından 1999 yılının Haziran ayında "Uluslararası" bir standart

kabul edildi. Bilinen adıyla "G.Lite" (G.992.2) ve G.DMT" (G.992.1) uluslararası bir

standart olarak üreticiler arasında karşılıklı çalışabilirliğin (interoperability)

sağlanmasını kolaylaştırdı.

----------------------- Page 18-----------------------

ADSL modülasyon teknikleri nelerdir?

ADSL teknolojisinde iki tip modülasyon tekniği kullanılmaktadır. Bunlar,

ANSI ve ETSI standartlarında kabul edilmiş olan DMT (Discrete Multi Tone) ve

standart olmayan CAP (Carrierless Amplitude and Phase Modulation)

modülasyonlarıdır.

DMT nedir?

DMT, ITU G992.1 standardı olarak kabul edilen, geleneksel ADSL

protokolüdür. DMT modülasyon tipinde, bakır hattın üzerinde 0 ile 1.1 MHz

arasında yer alan frekans spectrumu 256 kHz’lik alt katmanlara bölünür ve

böylece gürültü ve girişimden etkilenmemesi için bu katmanlarda bit yoğunluğunu

değiştirir. İyi kanallarda veri değerini yükseltme kabiliyetinden dolayı DMT,

gürültülü hatlarda CAP’den daha iyidir. DMT’de hız adaptasyonu mümkün

olduğundan daha esnek bir yapı söz konusudur. DMT’de çok fazla taşıyıcılar

olmasından dolayı, işlem hacmi fazladır. (Şekil: 8)

ADSL frekans aralığı

CAP nedir?

Standardı olmayan bir modülasyon tipidir. Tek taşıyıcı bulunduğu için işlem

hacmi düşüktür.

ADSL TEKNOLOJİSİNİN ÖZELLİKLERİ

Sürekli bağlantı

ADSL, internet kullanıcısına 24 saat bağlantı olanağı sağlar. ADSL

teknolojisi ile bağlanmama ya da hattan düşme gibi problemler ortadan kalkar.

Aynı telefon hattı üzerinden konuşma

ADSL internet kullanıcısına tek bir hat üzerinden, aynı anda hem telefonla

konuşma, hem de internete erişim imkanı sağlar.

----------------------- Page 19-----------------------

Paylaşılmayan özel hat

İnternet kullanıcısına kendi özel hattını kullanma olanağı sağladığı için

başka kullanıcılar nedeniyle hızda azalma olmaz, dolayısıyla internet erişiminde

hep aynı hızda çalışılabilme garantisini verir.

Güvenli internet erişimi

Mevcut telefon hattı üzerinden ayrılmış bağlantı sağladığı için, güvenlik

risklerinin hiçbirisi söz konusu değildir, internet erişiminin sadece kişiye özel

olması veri güvenliğinin bir kat daha artması anlamına gelir. Kullanıcılar iş veya

evleri arasında her türlü özel bilgilerini paylaşabildikleri gibi kredi kartları ile alış-

verişlerini ve banka işlemlerini de rahatlıkla yapabilirler.

&nb