Çoklu Ortam Haberşemesi

GİRİŞ:

Geçtiğimiz her üç yüz yıl değişik teknolojiler ile adlandırılmıştır. 18. Yüzyıl mekanik sistemlerin yüzyılı, 19. Yüzyılı buhar makinalarının yüzyılı, 20. Yüzyılı ise bilgi teknolojileri yüzyılı olarak isimlendirilebilir. Bilgisayar endüstrisi, en yenilerden birisi olmasına rağmen en hızlı gelişenlerden birisidir.

Bilgisayar endüstrisinin ilk on yılında yüksek seviyede merkezileşmiş bilgisayarlar vardı. Bu devasa bilgisayarlar özel odalarda korunur, ziyaretçiler ancak pencere gerisinden hayretle izlerlerdi. Bu bilgisayarlardan, üniversitelerde ve çok büyük şirketlerde, bir veya birkaç adet bulunurdu ve bütün bilgi işlem hizmetleri bunlarda yapılırdı. Bilgisayar kullanıcıları operatör olarak adlandırılır, görevleri ise sisteme sadece bilgi girişinden ibaret olurdu.

Bilgisayar endüstrisi geliştikçe merkezileşmiş yapıdan, dağıtık yapıya geçiş oldu. Dağıtık yapıya geçilmesi ile bilgisayarın icadından sonra ikinci bir devrim daha yaşandı. Çünkü artık kaynaklar merkezi bilgisayarda değil, kullanıcıların hemen önündeki kendi bilgisayarlarındadır. Bu şekilde ortak kaynakları çok daha kolay paylaşma, merkezi bilgisayarlardan bağımsız işler yapabilme imkanları vardır. Bilgi işlem ağlarının yaygınlaşması sosyal hayatı o kadar fazla etkiler oldu ki, artık alelade bir insanın hayatının vazgeçilmez bir unsuru haline geldi. Bu ağlar vasıtası ile parasını otomatik para ödeme makinalarından kolaylıkla çekebilir, internet vasıtası ile mesaj gönderebilir, alış-veriş yapabilir hale geldi.

Bilgisayar ağlarının artmasıyla işletmeler için çok değerli olan kaynakların (ortak veri tabanı, ortak uygulamalar, ortak yazıcılar) paylaşımı yaygınlaştı. Bu arada ağların yaygınlaşmasının diğer bir faydası ise, kaynakların tek bir bilgisayarda değil aynı anda birden fazla bilgisayarda tutulabilmesidir. Bu, bilgisayar sisteminin güvenilirliğinin artmasına yol açtı. Bilgisayarlardan herhangi birisinde bir problem olduğunda ikincisi, kullanıcılara hizmet etmeye devam edebilir. Ağların yaygınlaşmasında diğer bir etken ise ekonomik olmasıdır. Merkezileşmiş bilgisayarların performansları, kullanıcı bilgisayarlardan bir kaç kat fazla olmasına rağmen fiyatları onlarca hatta yüzlerce kat fazladır. Ana bilgisayarların boyutları ve fonksiyonları değişerek, kullanıcı bilgisayarlarına hizmet eden bir sistem haline geldi. Böylelikle yük dağıtılmış oldu.

Bilgi İşlem Ağına bağlı olan bir kullanıcı, kendi bilgisayrında ana bilgisayardan bağımsız çeşitli uygulama yazılımları çalıştırabilir. Örneğin ortak kullanılan sunucuda çalışan, veri tabanına bilgi aktarabilirken ve diğer bir kullanıcıya mektup gönderebilirken, kelime işlem programı ile yazı yazabilir, bu yazdığı yazının dökümünü ağda bulunan herhangi bir yazıcıdan alabilir hale geldi. Bilgi İşlem Ağlarının işletmelerde yaygınlaşması yöneticiler için hayatı daha kolay kıldı, işletmelerde verim artışı sağladı. Bir işletmede stokların izlenmesi, üretim planlaması, muhasebe bölümleri için ayrı ayrı bilgisayarlar olduğunu düşünelim. Bu bölümlerin, girdilerinin ve çıktılarının birbirlerini doğrulamaları ve işletme üst düzey yöneticisinin doğru kararlar verebilmesi için gerekli raporları alabilmesi için, bu bilgisayarların birbirleri ile iletişimini gündeme getirdi. Günümüzde önemli işletmelerde, Bilgi İşlem Ağı, işletmenin temel yönetim unsurlarından biri haline geldi.

  İletim ağlarının bu duruma geldiği günümüzde,insanlar belirli bir semtte şehirde veya ülkede sınırlı kalmamış oldu.Bu da; benzer duygulara,yeteneklere,kariyere,akademik seviyeye,inançlara,zevklere ......vb. sahip olan insanların birbirleri ile etkileşiminin daha fazla olmasını sağladı.Bu etkileşimler  her zaman bir araya gelmesi mümkün olmayan  insanların sanal ortamlarda gruplar oluşturulması sağlanmıştır. Böyle bir çok kişinin bir arada bulunduğu ortamlara çoklu ortam adı verilir.Fakat bu çoklu ortamlar sadece,internet ortamında olması şart değildir.Bunun içerisine;kendi çalışanları arasında haberleşmesi için bir band satın alan bir şirket vs. gibi ortamlarda dahil edilebilir.Fakat asıl olan bu çoklu ortam haberleşme sağlanırken sistemler arası ağların,belirli kurallar dahilinde kullanılmasıdır.

        Yaptığım araştırmada,iletim ağlarının nasıl çalıştığı gibi detaylara(çünkü bu ayrı bir konu olarak incelenmeli) girmeden;çoklu ortam grup haberleşmesinin yapıldığı iletim ağları ve çeşitleri hakkında bilgiler verdikten sonra,çoklu ortam grup haberleşme mekanizmalarının nasıl işlediği ve çeşitleri hakkında bilgilere yer verdim.

 

 

AĞ ÇEŞİTLERİ VE TANIMLAMALARI

 

Kamu Haberleşme Telefon Ağları

Kamu haberleşme telefon ağları, ses iletimi, fax veri iletimi ve düşük hızlardaki veri iletimini gerçekleştirmek amaçlı kurulmuşlardır.
Günümüzde kamu haberleşme telefon ağları internet'e erişim için de altyapı oluşturmaktadır. Geniş bantlı veri ağlarının geleceğin iletişim ağları olarak görülmesine rağmen şimdiye kadar Telefon Ağları'na yapılan büyük yatırımlar işleticileri bu ağlardan daha etkin bir şekilde faydalanmaya zorlamaktadır.
Önümüzdeki yıllarda da internet benzeri veri ağlarına erişimin yüksek oranlarda Telefon Ağları üzerinden yapılacağını ve bu ağların da yeni hizmetler sağlamak üzere modernize edilmeye devam edilecektir.
Giderek artan internet trafiği Telefon Ağlarına aynı oranda artan bir yük getirmektedir.internet trafiğinin Telefon Ağlarındaki yükünü veri ağlarına aktarabilecek çözümler ağ işleticileri ve iletişim firmalarınca araştırılmaktadır. Telefon Ağlarından No.7 işaretleşmesi ve Akıllı ağ özellikleriyle, internet trafiğinin yönlendirilmesi mümkün olacaktır. İletim teknolojilerinin sayısallaşmasıyla birlikte, sabit ağların sınırlı iletim kapasiteleri artmaya başlamıştır. Geleneksel olarak telefon ağlarında abone-yönlendirici bağlantısını sağlayan iki telli bakır kablo üzerinden yalnızca bir ses ya da bir veri devresi taşınabilirken, Darbant-ISDN'nin (Narrowband Integrated Services Digital Network - Tümleşik Hizmetler Sayısal ağlarının) geliştirilmesiyle birlikte aynı anda tek bağlantı ile tüm bu verilerin iletimi mümkün olmaktadır.

 

(CCS) No.7

Tümleşik Hizmetler sayısal ağında yüksek hızlı veri iletiminin sağlanabilmesi için santrallar arası işaretleşme sisteminin CCS (Common Channel Signaling - Ortak Kanal İşaretleşme Sistemi) No.7 olması gerekmektedir. Servis çeşitlerindeki artışla birlikte artan işaretleşme ihtiyacı, ortak kanal işaretleşmesinin geliştirilmesindeki en büyük nedendir. Ortak kanal işaretleşmesinin özelliklerini kısaca şu noktalarda özetleyebiliriz:

  Ekonomik

  Hızlı

  Güvenilir

  Yüksek kapasiteli Esnek, genişletilebilir, modülerdir.
Var olan ve bundan sonra kurulacak olan kamu haberleşme telefon ağlarının CCS No.7 İşaretleşme sistemin! kullanacak şekilde yenileneceğini veya kurulacağım söyleyebiliriz. Çünkü bu işaretleşme sistemi Darbant-ISDN'in yanı sıra İN (intelligent Network - Akıllı Ağ) ve GSM (Global System for Mobile communications - Gezgin iletişim Küresel Sistemi) gibi dünyada geniş kabul görmüş hizmetler için de altyapı sağlamaktadır. CCS No.7'nin standartları olgunlaşmış, ve dünyada kabul görerek kullanıma girmiş durumdadır.

 

Akıllı Ağlar

Akıllı Ağlar, haberleşme ağlarında sunulan katma değerli hizmetlerin kontrol yapıları olarak tanımlanabilirler.
Akıllı Ağlar sayesinde ağ işleticileri mevcut ağ yapısıyla sundukları hizmetlerden çok daha hızlı, ekonomik ve etkin bir şekilde yeni servisleri sunabilmekte ve bu servislerin kontrol ve yönetimini sağlayabilmektedirler. Akıllı Ağ sayesinde Kamu Haberleşme Telefon Ağları içerisinde ve diğer ağlar arasında istenen her yere ağ akıllılığı ve yeteneği sağlamak mümkündür. Bu ağ sayesinde çok geniş ses servisleri, veri ve video servisleri ekonomik ve güvenli bir şekilde sağlanabilmektedir. Akıllı Ağ yapışı, ağ işleticilerine yeni bir gelir kaynağı sağlamasının yanısıra, rekabetçi ortamda esnek ağ yapışı, standart ağ arabirimleriyle uyumu (No.7,ISDN), hızlı servis sunabilme imkanı birlikte işletme maliyetlerinin düşürülmesinde de önemli rol oynamaktadır.
Akıllı Ağ standartlarının ilk seti (IN CS-1) ITU tarafından 1992 yılında onaylanmıştır. CS-2 (inter-networking) 1996 yılında tamamlanmıştır. Üye ülkeler ITU-T'nin IN tavsiyelerim kullanarak kendi standartlarım oluşturmaktadırlar.
Rekabetçi ortamlarda ihtiyaç duyulan geniş akıllı ağ servisleri, daha çok büyük işletmeciler tarafından sunulmaktadır, servis düğümü (service node -SN-) çözümü küçük işletmeci ve servis sağlayıcılarına bu pazara girme imkanı sunmaktadır. Servis düğümü IN fonksiyonlarını tek bir yapıda toplamakta ve ağın diğer elemanlarından ayrı olarak işletilmektedir.
Akıllı Ağ, ağ altyapısı elemanlarına yeni yatırımlar yapmadan yeni teknoloji ve servislerin mevcut ağlarla hızlı bir şekilde verilmesi imkanım sunmaktadır. Ayrıca işletmeciler merkezi olarak, tek tek santral yazılımlarım değişirmeden bir çok yönetim fonksiyonunu yerine getirebilmektedir. Akıllı Ağ, sabit ve gezgin ağ servislerinin entegrasyonunu sağlayabilecektir.

Özel Telefon Ağları

PABX (Private Automatic Branch Exchange - Özel Otomatik Kurum Santralı) olarak adlandırılan genellikle işyerlerinin iç iletişim ihtiyacına cevap vermek için kullanılan özel santrallar pazarı düşen fiyatlar sayesinde büyüme göstermiştir. Ancak bu alanda alışılmış telefon hizmeti veren PABX sistemleri yerlerini hızla yeni özellikler sunan ve işyeri uygulamaları için ses veri bütünleşmesini sağlayan ISDN PABX ve Kordonsuz PABX sistemlerine terketmektedirler. Uçtan uca ATM ağlarının yaygınlaşmasıyla bu sektörde de yerel alan ağ bağlantı cihazlarına paralel olarak yenilenmeler sebebiyle canlılık yaşanacaktır. Ancak bunun kısa vadede gerçekleşmesi beklenmemektedir.

Erişim Ağları

Mevcut yerel çevrim, abonenin uç birimi ile yerel santral arasında işaret taşıyan bir çift bakır telden oluşmaktadır. Bu çevrimin konfigürasyonu, hemen her yerde aynıdır, çünkü bakır bir tel üzerinden elektriksel bir işareti kuvvetlendirmeden taşıyabileceğiniz uzaklığın bir sınırı vardır; ortalama bir yerel çevrim 3-5 km uzunluğundadır, ve Ağ'ın santraldan yayılımı bir ağaç yapısı içinde olur.
Sıkıştırma, saklama ve iletim teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde, artık her haberleşme altyapısı daha zengin hizmetler verebilir ve bilgi dağıtımı için ucuz bir seçenek oluşturur hale gelmiştir. Bunun sonucunda, yerel çevrimin potansiyel değerini salt telefon geliri ile sınırlı değildir. Gelinen teknolojik yetkinlik sayesinde artık telefon hizmeti başka hizmetlerle birleştirilebilmektedir. (TV yayını, yeni çoğul ortam uygulamaları, anında bilgiye erişim gibi.)

Telefon Ağları

Yerel çevrim yakın zamana kadar kamu telefon haberleşmesi için kullanılmıştır. Başka çoğul ortam servisleri için kullanılmamasının nedeni, çevrimin yetersizliğinden çok, böyle servislerin olmayışı ya da teknik olarak uygulanabilir olmayışı idi. O halde, çoğul ortam servislerinin ortaya çıkışı mevcut abone çevriminin olanaklarını sonuna kadar zorlayacaktır.
4 kHz'lik bant genişliği, herhangi bir modülasyon tekniği uygulanmadan elde edilebilen kapasitedir. İleri modülasyon teknikleri uygulanarak, yerel çevrimden taşınabilecek enformasyon miktarını 8-10 Mbps'lara kadar çıkarmak mümkündür. Modemler ile halen V.34 standardıyla 33.6 kbps değerine çıkabilen iletim hızı, başka yollarla daha da artırılabilmektedir. Bunların en basiti "sayısal abone hatları" dır (DSL). ISDN'in 1980'lerde ortaya çıkmasıyla önem kazanan DSL, 5.4 km. ye kadar 160 kbps hızlarda veri taşıyabilmektedir. ADSL, HDSL ve VDSL ile bu oranlar daha da artmakta ancak mesafeler kısalmaktadır.
Teknoloji değiştikçe modemlerin yapışı da değişmiş, hızları ve kullanılabilirlikleri artmıştır. Geleceğin modemleri daha kompakt ve daha da hızlı olacaktır. Ancak, ISDN ve ATM Ağlarının yaygınlaşmasıyla ve sayısal iletimin büyük hızlarda ve düşük hata oranlarında iletime olanak sağlaması nedeniyle modemlerin zaman içinde sahneden çekilmesi sürpriz olmayacaktır.

Kablo TV Ağları (Eş-eksenli ve Karma)

Kablo ağları telefon ağlarından tamamen farklıdır. Evlere gelen hat, burulu çift bakır tel olmayıp bir eş eksenli kablodur. Bu kabloların bant genişliği 1 GHz in üzerinde olup, şu anda yalnızca tek yönlü olarak analog TV işaretlerinin yayınında kullanılmaktadır. Geniş-bantlı ve etkileşimli hizmetler doğrultusunda talebin yaygınlaşmasıyla kablo TV ağlarının yeteneklerinin geliştirilmesi yönünde çalışmalar da başlamıştır. Eski ağlar salt eş eksenli kablolardan oluşurken günümüz kablo TV ağları karma fiber/eş eksenli (HFC) ağ mimarisi kullanılarak oluşturulmaktadır. Önümüzdeki yıllarda kablo modemi teknolojilerinin de kullanımının giderek yaygınlaşması beklenmelidir. 2005 yılma gelindiğinde dünyada 20 milyon abonenin kablo modemi kullanacağı ilgili kuruluşlar tarafından tahmin edilmektedir. Kablo modemi, aslında geçici bir çözüm yolu olup, 2005'den sonra kullanımının doyuma ulaşacağı ve yerini ATM ağlarına terkedeceği öngörülmektedir.

BRAN (Broadband Radio Access Networks)

BRAN 1997 yılında bir ETSI projesi olarak kabul edilmiş ve standartlarının geliştirilmesine başlanmıştır. BRAN hizmetten bağımsız bir radyo erişim ağı veya sistemi olarak değerlendirilmelidir.
Pazar isteklerinin iletişim endüstrisini çok hızlı bir biçimde çoğul-ortam uygulamalarına yöneltmesi ve ileri enformasyon hizmetlerini sunmaya zorlaması geniş bantlı radyo erişim ağlarının (veya sistemlerinin) standartlaştırılıp geliştirilmesini hızlandırmıştır. Zaten, hizmet temin ediciler (service providers) müşterilerine erişmek için ucuz, rekabet edebilen ve radyo erişim teknolojisi esasına dayalı yeni teknolojiler denemektedirler.
BRAN projesinin amacı yukarda belirtilen gereksinimleri karşılayabilen ve hizmetten bağımsız geniş bantlı radyo erişim ağlarının geliştirilmesi için gerekli standartları geliştirmektir.
Bu geniş bantlı radyo erişim ağları, gerek mevcut hizmetleri (PSTN ve ISDN) ve gerekse gelecekteki hizmetleri (B-ISDN) etkili bir biçimde taşıyabilme ve eriştirme yeteneklerine sahip olmalıdırlar. En azından 25Mbps hızındaki kullanıcı ağ arabağlantısında devre anahtarlamalı, paket anahtarlamalı ve ATM protokolleri (transport protocols) desteklenmelidir. BRAN günümüzde konutlarda ve iş yerlerinde kullanılan telli erişim sistemlerinden ADSL, VDSL ve kablolu modemlere bir alternatif ve rakip sistem olarak geliştirilmektedir.
BRAN RFA (Radio Fixed Access) ve CPA (Cordless Premises Access) sistemlerim (veya erişim ağlarını) tanımlarken ve standartlarım belirlerken aşağıdaki hedefleri de yerine getirmeyi amaçlamaktadır

- 25 Mbps'ten 155 Mbps'e varan erişim hızı,
- 50 m yarıçaplı bir alandan 15 km yarıçaplı bir alana kadar erişim alanı,
- Ana ağdan (core network) bağımsız bir yapı.

BRAN projesinin hedefi tüm projeyi ise 2005 yılında tamamlamaktır.

ATM (Asynchronous Transfer Mode)

ATM standart çoklama ve anahtarlama tekniğidir. CCITT tarafından B-ISDN için ISO-OSI referans modelinin ilk iki işlevsel katmanını içererek tanımlanmıştır. ATM'in en önemli özelliği her uçda işlemleri en aza indirerek transit hızlarını artırmaktır. ATM ile hızlar ve bantlar talebe göre tahsis edilebilmekte ve arabağlantılarda kanalların karışımı dinamik olarak değiştirilebilmekte ve tahsis edilebilmektedir.
ATM paket anahtarlamanın ve devre anahtarlamanın en iyi özelliklerini kullanmaktadır. Bunlar Paket anahtarlamanın; tek bir fiziksel hatta istatistiksel çoklama yöntemi kullanarak ağ yapısından kaynaklanan gecikmelerde azalma sağlamak, devre anahtarlamanın; hücreleri basit ve kısa sürede isteyerek, hata düzeltme işlemlerim uç cihazlara bırakmak olan özellikleridir. ATM her türlü bilgiyi anahtarlayarak veya yarı-sabit bir yöntemle iletebilme yeteneğine sahiptir. Böylece iletim ağı, verilen servislerden bağımsızdır denilebilmektedir.
ATM Forum aracılığıyla geliştirilen standartlar ses, veri ve görüntü kullanımı konusunda yoğunlaştırılmışlardır. ATM kamu ağlarında ITU-T (International Telecommunications Union) standartları ile arasında hücre temelli ses, veri, görüntü ve çoklu ortam servislerinin B-ISDN altında verilmesini sağlamaktadır.
Hücre anahtarlama (cell relay) sistemi ise yüksek bant genişliğine sahip, düşük gecikmeli anahtarlama ve çoklama teknolojisidir. ATM tabanlı ağlar hücre temelli servisleri, frame relay (çerçeve anahtarlamalı) servisi ve SMDS servislerinin sunumunda kolaylık sağlamaktadır.
Benzer teknolojiler özel ağlarda da kullanılmaktadır. Genişbantlı ISDN çok daha yüksek hızlarda veri iletimine olanak sağlar ayrıca sıkıştırılmış görüntü ve çoklu ortam uygulamalarım destekleyen bir kapasiteye sahiptir. Geniş bantlı ISDN için CCITT'nin tanımladığı arayüzler 155Mbps ve 622 Mbps hızlarındadır.
Darbant (N-ISDN) ve genişbant ISDN (B-ISDN) uygulamaları arasındaki en büyük fark veri iletim metodudur. Genişbant ISDN uygulamalarındaki yönlendirici ve çoklayıcılarda Asynchronous Transfer Mode (ATM) standardı kullanılmaktadır. DarBant ISDN ise anahtarlama esasına dayanan bir tekniktir. ATM teknolojisinin standartları henüz olgunlaşmamıştır ancak hem bağlantılı hem de bağlantısız hizmetleri destekleyen yapısıyla, hemen herkes tarafından geleceğin veri iletim tekniği olarak nitelendirilmektedir, internet sayesinde çok yaygın olarak kullanılan IP (internet Protokolu)'nun da ATM ortamım verimli kullanacak şekilde uyarlanması ATM teknolojisinin geleceğinin parlak olduğunu göstermektedir.
G8 ülkeleri, Avrupa Birliği ülkeleri ve birçok Asya Pasifik ülkesi ATM ağları kurmakta ve işletmektedirler. ATM üzerinde çalışacak veri iletim protokolleri üzerinde yoğun araştırma geliştirme çalışmaları yapılmaktadır. Ticari ATM ağlarının dünyada öncelikle büyük işyerlerinin genişbantlı veri iletişim taleplerine karşılık vermek üzere yaygınlaşacağı tahmin edilmektedir.

WATM (Wireless ATM)

VVATM ATMF (ATM Forum) WATM WG (VVorking Group: Çalışma Grubu) tarafından geliştirilen ATM temeline dayalı bir telsiz erişim ağıdır (veya sistemidir). İsminden de anlaşılacağı gibi ATMF bir resmi standart organizasyonu değildir. Ancak dünyanın belli başlı tüm firmaları (bu firmalar arasında Boeing ve NASA da bulunmaktadır.) tarafından desteklenen ve daha önce standart organizasyonları (ITU-T ve ETSI) tarafından geliştirilen ATM standartlarım hızlı bir biçimde uygulamaya girebilecek hale getirmeye çalışan bir kuruluştur.
ATMF bazen mevcut standartları değiştirerek bazen yeni standartlar ilave ederek (örneğin WATM ile ilgili standartlar) ATM standartlarım kolayca uygulanabilir hale getirmeye çalışmaktadır.
WATM tamamen ATM temeline dayalı bir sistemdir. Diğer bir deyimle WATM mevcut ATM protokol yasasına ve ağ mimarisine telsiz erişimi ve gezginliği destekleyecek şekilde ilaveler yapılarak geliştirilen bir telsiz erişim ağıdır. Bir örnek verecek olursak mevcut B-ISDN UNI (User Network interface) protokolü olan DSS2 (Digital Subscriber Signaling No.2) protokolüne bazı WCI (Wireless Control information) ve MCI (Mobile Control information) bilgileri veya mesajları ilave edilerek bu protokollerin WATM gereksinimlerini karşılaması sağlanmaktadır. Belli başlı gezginlik özellikleri olarak yer değiştirme (roaming), devir-teslim (handover) ve gezginlik yönetimi (mobility management) özelliklerini sayabiliriz.
Ayrıca, WATM terminal gezginliği (terminal mobility) yanında baz istasyonu gezginliğini de (BS mobility) desteklemektedir. Baz istasyonu gezginliği genellikle askeri amaçlar için kullanılan gezgin iletişim sistemleri için önemli ve gerekli bir özelliktir.
WATM bütün B-ISDN hizmetlerini (çoğul-ortam hizmetleri dahil) 25Mbps hızından 155 Mbps hızına kadar gezgin bir alanda sunmayı amaçlamaktadır. Akla gelen ilk soru BRAN (Broadband Radio Access Network) ile WATM arasındaki fark nedir olacaktır. BRAN hizmetten bağımsız bir radyo transfer ve erişim sistemi olup, çok kısıtlı gezginlik hizmeti sunar. Oysa WATM, tüm B-ISDN hizmetlerini (155 Mbps hızına kadar) en karmaşık gezginlik hizmetleriyle (terminal gezginliği ve baz istasyonu gezginliği dahil) birlikte sunacaktır. WATM tüm sabit ve gezgin ağlarla ara bağlantılar vasıtasıyla uyumlu çalışmayı da hedeflemektedir.

Gezgin Telekomünikasyon Ağları

Kullanılan teknolojiler açısından hızla gelişme gösteren gezgin telekomünikasyon sistemleri 5 ana başlık altında incelenebilir

Hücresel sistemler
Profesyonel Telsiz Sistemleri
Kablosuz telefon sistemleri
Mesaj (çağrı sistemleri)
Uydu sistemleri

Hücresel sistemler

Hücresel sistemler analog veya sayısal teknolojileri kullanmakta olup en hızlı büyüyen telekomünikasyon pazarını oluşturmaktadır. Bu sistemler PSTN'e erişimin yanı sıra ileri telekomünikasyon servisleri de sunmaktadır.

Analog 1. Nesil Sistemler

Analog teknolojiyi kullanan 1. Nesil hücresel gezgin sistemlerin başlıcaları AMPS (Advanced Mobile Phone Service), TACS (Total Access Communication System) ve NMT (Nordic Mobile Telephone)'dir. Bu sistemler gelecekte varlıklarım sürdüremeyeceklerdir.

Sayısal 2. Nesil Sistemler

2. Nesil sayısal hücresel gezgin sistemlerin başlıcaları ise IS-54 , IS-95, GSM (Global System for Mobile Communications - Gezgin İletişim için Küresel Sistem), DCS-1800 (Digital Cellular System 1800 - Sayısal Hücresel Sistem 1800) ve PDC(Personal Digital Cellular - Kişisel Sayısal Hücresel Sistem)'dir. 1996 yılı itibarıyla tüm dünyada 82 milyon hücresel sistem kullanıcısı bulunmakta olup bu sayının 2000 yılma kadar 200 milyona ulaşması beklenmektedir.

Sayısal 3. Nesil Sistemler

3. Nesil sayısal hücresel gezgin sistemlerin gelişim süreci devam etmekte olup bu sistemler Avrupa'da PCN (Personal Communications Network - Kişisel İletişim Ağı) Amerika'da ise PCS (Personal Communications Services - Kişisel İletişim Hizmetleri) adıyla anılmaktadır. PCN/PCS kavramının temeli yerden ve zamandan bağımsız olarak kişisel komünikasyon hizmetlerinin sunulmasıdır. Çeşitli gezgin telekomünikasyon sistemlerinin ortak bir alt yapı içerisinde entegre edilerek sistem kullanıcılarına daha gelişmiş servisler sunabilmek fikrine dayalı UMTS (Universal Mobile Telecommunications Systems - Evrensel Gezgin Telekomünikasyon Sistemleri) ve FPLMTS (Future Public-Land-Mobile Telecommunications Systems -Gelecek Kamu-Yer-Gezgin Telekomünikasyon Sistemleri) kavramları da 3.Nesil gezgin telekomünikasyon sistemleri içerisinde değerlendirilebilir.

Profesyonel Telsiz Sistemleri

Profesyonel Telsiz Sistemleri'nin . hücresel sistemlerden temel farkı kullanım felsefesidir. Kendi içinde de kullanım özelliklerine göre çeşitli şekillerde isimlendirilmiştir. Bu isimler, Avrupa da PMR (Private Mobile Radio - Özel Gezgini Radyo) ve PAMR (Public Access Mobile Radio - Kamuya Açık Gezgin Radyo), Amerika da ise SMR (Specialized Mobile Radio - Özel Amaçlı Gezgin Radyo) ve ESMR (Enhanced Specialized Mobile Radio - Geliştirilmiş Özel Amaçlı Gezgin Radyo) olarak sayılabilir. PMR kullanıcı gruplarına özel tahsisli kanal kullanımı anlamına gelirken, PAMR da konuşma kanallarının birden fazla kullanıcı grubu tarafından ortak kullanımı anlamına gelmektedir. Amerikan kullanımı, SMR/ESMR, ise sistemi diğer kablosuz haberleşme sistemlerinden ayırmak amacıyla "özel amaçlı " anlamında kullanılmaktadır.

Analog 1. Nesil Telsizler

Profesyonel Telsiz Sistemleri, sistemlerin ilk ortaya çıkarıldığı zaman dilimindeki teknolojik gelişmelerin henüz ekonomik ve kullanılabilir bir sayısal sistem ve cihaz tasarımına izin vermemesi ve mevcut kullanıcı taleplerinin de analog sistem ve cihazlar ile karşılanabilir olması sebebiyle analog olarak tasarlanmışlardır. Yaygın olarak kullanılmakta olan birinci nesil analog telsiz sistemlerine örnek olarak, konvansiyonel Ortak baz istasyon (CBS-Common Base Station) sistemleri, Geniş Alan Kaplama (WAC-Wide Area Covarege) Sistemleri ve Trank Telsiz Sistemleri verilebilir.

Sayısal 2. Nesil Sistemler

Profesyonel telsiz sistemlerinin yaygın olarak kullanılması sonucu, bu sistemlerin bilgi taşıma ortamı olarak kullandıkları frekans spektrumunda ihtiyaca cevap verememe problemleri ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu nedenle frekans spektrumunun etkin kullanımı ve veri haberleşmesi ihtiyaçlarına cevap verebilmek amacıyla kablosuz sistem ve terminaller sayısal teknolojiler desteğinde yeniden tanımlanmış ve tasarlanmıştır. Böylece ikinci nesil profesyonel telsiz sistemleri ortaya çıkmıştır. Günümüzde kullanılmakta olan ikinci nesil profesyonel telsiz sistemlerine EDACS, APC025, IDRS, TETRAPOL ve TETRA örnek verilebilir. Bu sistemlerden ilk dördü mevcut analog sistem ve "telsizler ile de uyumlu olabilmek amacı ile hem analog hemde sayısal modlara sahip olarak tasarlanmışlardır. TETRA sistemi ise sadece sayısal moda sahiptir.

Kablosuz Telefon Sistemleri

Gezgin telekomünikasyon sistemlerinin diğer bir parçasını oluşturan kablosuz telefon sistemleri, analog (CT-0 (Cordles Telephone-0 - Kordonsuz Telefon-0), JCT (Japanese Cordless Telephone - Japon Kordonsuz Telefonu), CT-1 (Cordless Telephone-1 - Kordonsuz Telefon-1)) ve sayısal (CT-2 (Cordless Telephone-2 -Kordonsuz Telefon-2), DECT (Digital Enhanced Cordless Telephone - Sayısal Geliştirilmiş - Kordonsuz Telefon), PHS (Personal Handy Phone System - Kişisel El Telefon Sistemi) kablosuz telefon sistemleri olarak iki grup altında incelenebilir. Bir Avrupa standardı olan DECT teknolojisinin Darbant ISDN hizmetlerini desteklemesi ve gezgin kullanıma izin vermesi sebebi ile pazar başarısının daha yüksek olması beklenmektedir.

 

 

NNTP(Network News Transmission Protocol)

NNTP(Network News Transmission Protocol),çoklu ortam grup haberleşmesinin sağlanması için geliştirilen bir protokoldur.1986 yılında geliştirilen bu protokolün,grup haberleşmesini sağlamak için yerine getirdiği iki fonksiyon vardır:

1-)Grup haberleşmesi gerçekleştirilen ortamda,kullanılan programların ağdaki ‘netnews’de bulunan,yani grup iştirakçilerinin kullanımına sunulan bilgi veritabanına erişimi sağlamak.

2-)İnternet gibi çokgeniş alanı kapsayan ağlarda birbiriyle etkileşim içinde olan serverların  aralarında bilgi transferini sağlamak için yol hazırlamak.

News sisstemi,”veritabanında bulunan bilgileri(articles),tüm sitelere dağıtmak için “flood broadcast” mekanizmasını kullanır.Bu mekanizmanın kullanılması sonucunda tüm bilgilerin bir kopyası oluşturulur.Bu tür haberleşme güvenilir ve hızlı olmasına rağmen,netnews’in diğer üyeleri bu bilgileri aldıktan sonra,bu işlemin tekrarlanmaması için gelen bilgileri silmek zorundadır.Daha orijinal bir yöntem olarak,netnews’in geliştirilmesiyle,bilgilerin yığın halinde,modemler ve iletim ağlarında ilerlemesi sağlanmıştır.Bu sistem,gruptaki üyelerin databaselerindeki bilgileri sorgulamayı izin vermez,yani gönderilen bilgi daha önce gönderildi mi? gibi sorulara izin vermez.NNTP’nin çalışma prensibine göre server’lar arası bilgi transferinde alıcının böyle bir sorgulama yapmasına izin verilmektedir.Ve böylece iletim ağının bandgenişliği ve sinyalleri işleme süresi kaydedilir.Fakat NNTP’nin orijinal dizaynında bazı sınırlamalar vardır.Mesela,gruplar rası iletişimi internet gibi çok geniş ağlardan yapıldığında,sistem çalışamamaktadır.Çünkü inetrnet ortamında bir dosyanın aktarılmasında,bu dosya en az 2 protokole tabi tutulması gerekmektedir,bu da doğal olarak iki NNTP server’ı arasında bilgi akışının akıcı olarak sağlanmasına engel olmaktadır.

Böyle bir olumsuzluğun üstesinden gelmek için,bu protokole bazı eklemeler yapılmış ve genel olarak kullanılmaktadır.Bu eklemeler NNTP protokolünün standartlarına geçmemiştir,sadece bu tür problemleri çözüm olması için kaynak kodların içinde veya hazırlanan notlar halinde bulunmaktadır.

NEWS nedir?

İnsanlar internet üzerinden e-mail hesaplarını kullanarak birbirleriyle haberleşebilirler. Bir arkadaşınıza yolladığınız e-mail onun hesabının bulunduğu sitede arkadaşınıza ayrılan disk alanına kaydedilir. İlgi alanları ortak kişilerin haberleşmelerinde mail listler kullanılabilir. Mail liste gönderilen bir e-mail aynı anda bütün üyelerin hesaplarına yollanır. Bir mail liste üye olduğunuzda e-mail hesabınızda istemediğiniz maillerle de karşılaşırsınız ve size ayrılan disk alanı çok çabuk dolabilir. Bunlardan farklı olarak news ile haberleşmede ilgilendiğiniz konular hakkında yazılmış çok sayıda mesaja ulaşırken e-mail hesabınızı kullanmak zorunda değilsiniz. Bütün mesajlar news sunucu üzerinde tutulur böylece e-mail hesabınızda gereksiz kullanımlar olmaz. Ayrıca okumak istediğiniz mesajları bir çoklarının arasından siz seçersiniz.

News ilgi alanlarına göre belirlenen haber gruplarından oluşur. Her news sunucu değişik sayıda ve çeşitte haber grubu ihtiva edebilir. İlgilendiğiniz bir haber grubuna haber mesaj göndermek veya gönderilenleri okumak için, mesaj yazmanızı ve göndermenizi sağlayacak bir program vasıtasıyla bir news sunucusuna bağlanmamız yeterlidir. Microsoft Outlook Express ve Nestcape Messanger gibi mail programları aynı zamanda news için destek vermektedirler.

Birbiriyle bağlantılı olan news sunucuları aldıkları mesajları değiş tokuş yaparak Usenet denen bir ağ oluştururlar. Bu ağ sayesinde dünyanın herhangi bir yerinden gönderilen mesaj tüm dünyaya yayılır.

USENET

Usenet, dünya üzerindeki milyonlarca ağ kullanıcısının (internet/bitnet vb) çok değişik konularda haberler, yazılar gönderdiği bir tartışma platformudur. Bu platform, konularına göre belirli bir hiyerarşide oluşturulmuş tartışma gruplarından (news group, haber grubu) oluşur. Kullanıcı, iletisini, içerik olarak en uygun gruba gönderir. Kullanıcıların gönderdiği postalar (haber, değişik konularda yazı vb) Internet için, NNTP (Network News Transfer Protocol) isimli bir internet protokolu kullanılarak iletilir. Bir kişinin gönderdiği ileti (mail, posta) hiyerarşik bir yapıda dağıtılır ve dünya üzerinde internet erişimi olan kişiler tarafından bir Usenet Servis sağlayıcısı aracılığı ile okunabilir. Usenet ileti trafiği internet hatlarının yanında, UUCP, BITNET gibi hatlar üzerinden de iletilebilir. Dolayısıyla, Usenet Internet'e özgü değildir ama arakesiti büyüktür. Usenet kapsamında, değişik konularda sanal platformlar oluşturulmuştur (usenet haber (news) grupları gibi)

       Usenet bir kuruluş değildir. Usenet üzerindeki haber akışını kimse kontrol etmez. Ancak, yerel usenet servis sağlayıcıları, bünyelerinde bulundurdukları grup sayılarını kontrol edebilir, bazı grupları kendi listelerinden çıkarabilirler. Ayrıca, her usenet yerel sorumlusu (servis sağlayıcının bulunduğu yerdeki yerel sorumlu) kendi domain(ler)ini kontrol eder. Usenet'e gönderilen bir yazı dolayısıyla hakkında dava açılan, hapse giren, para cezasına çarptırılan insanların sayısı sürekli artmaktadır. Elektronik ortamda oluşan bu tip "suç" teşgil edici eylemlere karşı cezalandırılma yoluna gidilmesi özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde çok yaygındır.

        Bazı usenet grupları "moderated" dir, yani iletiler haber grubundan sorumlu bir kişiye gönderilmekte, o ise toplu olarak onları dağıtıma sokmaktadır. İletileri amaca uygunluk açısından doğal olarak bir denetim uygulamaktadır. "unmoderated" usenet gruplarında ise böyle bir denetleme yoktur.

        Gruplardaki bir diğer denetim mekanizması da, o grubu takip eden kişilerin uyguladıkları "kendi-kendine denetim" dir. Ciddi tartışma öbeklerinde, eğer grubun içeriğinin dışında iletiler gelmişse, çok büyük tepkiler ortaya çıkar. Bu da, tartışma gruplarının amaca uygun kullanımlarını teşvik eder.

Peki bu  Usenet üzerinde milyonlarca ileti nasıl birbiriyle karışmaz?

Usenet üzerinde, çok değisik konulara göre oluşturulmuş hiyerarşik bir yapı vardır. İleti göndermek isteyen bir kullanıcı da, bu hiyerarşik yapı içinde, içeriğine göre, iletisini bir tartışma öbeğine (news group) e-posta ile gönderir. Usenet yapısı içinde onbinlerce tartışma öbeği vardır. Tartışma grupları soc.culture.turkish, rec.sports.soccer gibi isimler alır. Burada görüldüğü gibi, üst seviyede bazı gruplaşmalar vardır. İsimlerdeki her bir nokta sembolü, ilgili üst grubun daha alt dallarını göstermektedir. Bu haliyle hiyerarşik düzen, standart işletim sistemlerindeki alt-dizin (sub directory) yapısını andırmaktadır. Aşağıda, Netscape News (v. 3.02) altında, tartışma öbeklerinin bir kısmının hiyerarşik düzen görülmektedir. En sağdaki sayılar, o gruptaki toplam ileti sayısını göstermektedir

 

 

 

 

 

 

 

Bazı popüler üst gruplar; alt : Alternate (bu seviyenin altında her türden grup vardır), comp : bilgisayar ile ilgili gruplar, sci : bilimsel gruplar, soc : sosyal içerikli tartışma grupları, info: bilgi grupları , rec : eğlence grupları (recreation).

Her alt grubun altında başka gruplar da vardır. Bu, hiyerarşik olarak dallana dallanarak ilerler (ağaç yapısı). comp soc comp.os, soc.culture, comp.os.linux, soc.culture.turkish, comp.os.linux.admin, soc.culture.usa, comp.os.linux.hardware, soc.history ...... ..... gibi

Her news servisinde aynı sayıda grup bulunmayabilir. Bazı servisler, bazı gruplara ait iletileri almayabilirler (news feed). Bazı gruplar da sadece o serviste bulunabilir (yerel haber grupları). Bu tip gruplar , genellikle, yerel tartışma grupları (ege.siir, tr.internet.discussion, pcworld.guncel gibi) ve yerel bilgi gruplarıdır (metu.announcements, itu.duyuru gibi).

Yukarıda belirtildiği gibi, usenet öbekleri hiyerarşik bir yapı içinde oluşturulmuştur. İlgili öbekler, mutlaka, öbeğin konusu ile ilgili bir kelime ile (tanıtıcı kelime) başlar, sonra da aralara nokta konarak, öbek ile ilgili diğer tanımları içeren kelime grupları gelir. En çok bilinen üst gruplar, ilgili grup tanıtıcı kelimeler ve içerikleri şunlardır:

Bunun dışında, Usenet siteleri, kendi içlerinde bazı yerel gruplar da bulundurabilir (tr.internet.discussion, ege.siir gibi). Bu usenet gruplarından bazılarına programlar, resim dosyaları vb gibi hacimce çok büyük binary dosyalar da gönderilebilir. (comp.binaries, alt.binaries.pictures ve altındaki gruplar gibi). Genellikle siteler, çok büyük yer kaplayan bu tip grup iletilerini tutmak istemezler ve bu gruplardan gelen news feed'lerini almayabilirler..

       Usenet servislerine bağlandığımızda, tüm öbek adları, bir dosyaya yazılır (newsrc dosyası). Bu dosyaya bakılarak grup adları bulunabilir. Öbek adları doğrudan konuları ile ilişkili olduğundan böylece bize uygun tartışma öbeklerini saptayabiliriz. Dosya üzerinde, kullandığımız editörün arama (Find) özelliğini kullanarak, "anahtar kelime" sorgulaması da yapabiliriz. Netscape News (Collobra) ve Microsoft News gibi programlar, kendi içlerinde öbek listesi üzerinden tarama yapma, istenilen öbeğe üye olma gibi bazı özellikler de sunarlar.

Usenet haberlerini okuma

Bu, Internete erişim şeklinize ve çalıştığınız bilgisayar ortamına bağlı olarak değişebilir. Ancak, her durumda, NNTP protokolü kullanan bir kullanıcı arayüz programı ile (News programı), bu platformlara erişilmesini olanaklı kılan bir USENET servis sağlayıcısı üzerinden haber okuma yapılır. Servis sağlayıcılar, genellikle, kendi civarlarındaki birimlere okuma/ileti gönderme yetkisi verirler.

Popüler News programlarına, PC/Windows için Microsoft News, Netscape News, Trumpet News Reader, Unix için tin, pine örnek olarak verilebilir. Netscape 4.0 ile birlikte, Netscape Collabra adında güzel bir News programı da gelmektedir. Macintosh için iyi bir News okuma programı olan News Watcher,

News programınızın SETUP'ında, usenet servis sağlayıcısının internet domain adını (news server) vermeniz gerekir (news.turnet.net.tr, news.metu.edu.tr gibi). Ilk kullanımda, genellikle, bağlandığınız usenet servis sağlayıcısının aldığı tüm news gruplarının isimleri hiyerarşik yapı içinde bir newsrc dosyasına yazılır.
 Bir gruba nasıl ileti gönderebilirim?

Kullandığınız usenet erişim programlarının Post Article/Send Article/Reply /Follow Up vb gibi seçeneklerini kullanarak gönderebilirsiniz. Ancak, bunun için, bağlandığınız USENET servis sağlayıcısının sizin bulunduğunuz domain-e ileti gönderme yetkisi vermesi gerekmektedir. DejaNews kullanıyorsanız, öbeklere ileti gönderme imkanınız var.

Cross-Post (Çoklu Postalama)

Çoklu postalama, bir gruba gönderdiğiniz iletinin aynısını başka gruplarda da gönderme işlemine verilen ad. Usenet ileti trafiğini arttırdığı için Cross-post yapmaktan mümkün mertebe kaçınmak gerekir. İnsanlar özellikle, kapsam olarak birbirine yakın gruplara çoklu postalama yapıyorlar (sci.physics ve sci.astro gibi içerikleri kısmen kesişen öbekler). Ancak, belli bir grubu takip eden, benzeri konulardaki diğer öbeklere de zaten göz atacaktır. Bu yüzden, bazı zorunlu haller dışında, çok fazla sayıdaki çoklu postalamanın mantıklı hiç bir gerekçesi yok.

 

Bir Gruba üye olma:

Eğer bir grup sizin USENET servis sağlayıcısı tarafından alınıyorsa, o gruba gelen iletileri okursunuz. İstisna bir durum olarak, bazı listserv/listproc listeleri aynı zamanda usenet öbekleri olarak yer almaktadır. Bu durumda ilgili listserv/listproc listelerine üye olarak adresinize iletilerin gelmesini sağlayabilirsiniz.

Öte yandan, binlerce tartışma grubu olduğundan, bunların hepsini de kullandığınız news programında görüntülemek ortamı çok kalabalık ve içinden çıkılamaz yapabilir. Eğer isterseniz, sadece okumak istediğiniz tartışma gruplarını ve içeriklerini listeleyebilirsiniz. Listelemek istediğimiz öbeklerin adlarını, genellikle, adı newsrc (unix sistemlerde .newsrc) olan bir dosyaya yazarsak, sadece bu grupları listeleyebiliriz. Bu işleme de subscription (gruba üye olma)" deniyor. Günümüz modern news programlarında, newsrc oluşturmadan, tüm öbekleri tarayarak üye olmak (yani okumak) istediklerinizi belirtebilir ve newsrc dosyasının kendiliğinden oluşturulmasını da sağlayabilirsiniz.

FAQ

Usenet grupları hiyerarşik yapı içinde, belirli konularda haberler ve tartışmalar içerir. (havacılık (rec.aviation), edebiyat, avrupa futbolu vb gibi). Her grupta, kişilerin merak ettiği ve değişik kişilerin değişik zamanlarda çokça sorduğu bazı sorular vardır. Bu tip sorular ve diğer bazı temel konular toplanıp genellikle soru-cevap şeklinde düzenlenmiş dökümanlar hazırlanır . Ve bu dökumanlar,gruba periyodik olarak gönderilir. Bu dökumalara FAQ (Frequently Asked Questions, Çokça Sorulan Sorular - CSS) dökümanları denir. FAQ'lar hazırlanırken; listede ya da grupta tartışılan konularla ilgili temel soruları olanların önce bu dökümanları incelemeleri, eğer orada aradıkları cevabı bulamamışlarsa o zaman bir ileti ile grubu takip eden diğer kullanıcılara bu sorularını sormaları amaçlanır. Bu, hem internet ileti trafiğini rahatlatır, hem de insanlar gereksiz yere zaman kaybına uğramadan aradıkları bilgiye daha kolay ulaşırlar. FAQ dökümanları belirli bir konuda bilgi taraması yapanlar için de çok iyi bir başlangıç noktasıdır.

İlk zamanlarda FAQ'lar düz yazı dosyalar şeklinde hazırlanırken, günümüzde daha çok HTML formatında hazırlanmaktadırlar.

 

Türkiye'deki News Servisleri ve Türkçe Tartışma Öbekleri Yapılanması Çalışması

ODTÜ'de (news.metu.edu.tr), Ege Univ. de, (news.ege.edu.tr), ITU'de (news.itu.edu.tr) News Servisleri bulunmaktadır. Turnet de news servisi vermektedir. news.turnet.net.tr servisinden haber okuyabilir ve haber gruplarına ileti gönderebilirsiniz. ODTÜ news servisi de, tüm .tr li adreslere news okuma yetkisi vermektedir. Bazı ISS(İnternet Servis Sağlayıcılar)'ler de news servisi vermektedir.

Ülkemizde, 1993 yılından günümüze değin,  önce sadece akademik çevrelerde kısıtlı olarak kullanılabilen internetin kapsadığı kitle, hem sayı hem de nitelik olarak  her geçen gün hızla artmaktadır. Buna paralel olarak, internet ve internet teknolojilerini kullanan sayıca büyük ve nitelikli bir insan kümesinden söz edebiliriz.

 "Usenet" olarak adlandırılan, tüm dünyadaki ağ kullanıcılarının (büyük oranda internet) binlerce değişik konu hakkında fikir öne sürebildikleri, birbirleriyle tartışabildikleri tartışma öbekleri (news groups) sisteminde, hem yazışma dilinin
ingilizce olması hem de değişik bölgelere has konuları kapsamaması sebebiyle, tüm dünyada, ülkeler özellikle kendi ana dillerinde tartışabilecekleri ortak alanların oluşturulması yönünde hızlı yapılanmalara gitmektedirler. Özellikle Finlandiya, Almanya, İspanya, Fransa gibi ülkeler buna en güzel örnekler olarak verilebilir. Bu yolla, insanlar, kendi ana dillerinde birçok değişik konuya bölünmüş "herkese açık" alanlarda (tartışma öbekleri) görüşlerini bildirebilmektedir.
Böyle bir altyapı, bilimden sanata, günlük/güncel olaylardan eğlenceye, çeşitli sektörel gelişmelerden sosyal yaşam ile ilgili konulara kadar çok geniş ve farklı bir yelpazede dizilmiş pek çok tartışma öbeğinde insanların görüşlerini
bildirebileceği dinamik ortamlar sağlayacaktır. Bu alt yapının sağlayacağı olumlu girdiler ve avantajlardan bazılarını sıralamak gerekirse,
 

Herkese Açık News Servisleri

Aşağıda, Türkiye'de herkese news okuma (bazen de gönderme) hizmeti sunan bazı News Servis sağlayıcılarının adresleri var.

Eğer listedeki bir servis dışardan erişimde haber postalamaya izin vermiyorsa, bu servisten obeklerdeki mesajları okuyabilir ama o öbeğe mesaj gönderemezsiniz (post).

News Servisi Adı

Dışardan erişimde haber postalama

news.turnet.net.tr  (Nisan 1997'den beri aktif değil)

Evet

news.metu.edu.tr (?sadece tr domainlerine?)

Hayır

news.itu.edu.tr 

Hayır

news.ku.edu.tr

Hayır

news.escortnet.com

Hayır

news.pcworld.com.tr (Yerel -genel- tartisma grupları)

Evet

news.turk.net (yerel Türkçe forum grupları)

?

news.mag.net.tr (yerel Türkçe magnet grupları)

Evet

news.aidata.com.tr (yerel Aidata grupları)

Evet

 

Bunların yanında, bazı servis sağlayıcılar sadece kendi kullanıcılarına bu hizmeti sunmaktadırlar. Bu yüzden, internet servisi aldığınız yerdeki ilgililerden news hizmeti verip vermediklerini öğrenilebilir.

 Aynı haber grubuna değişik servislerden ulaştığımızda kapsadıkları mesajların da değiştiğini görebiliriz. Birinde olan öbüründe olmayabilir.  Bunun değişik sebepleri olabilir :

 

 

Listserv/Listproc Tartışma Listeleri ve Dosya Servisleri

     Insanların kendi istekleriyle üye oldukları, grup haberleşme mekanizmalarından biri de list/mail-reflektor/bulletin-board adıyla bilinir. Bu mekanizmaları gerçekleştiren programlar çoğunlukla listserv, list-management yazılımı olarak adlandırılırlar. Değişik konularda haberleşmelerin yapıldığı bu mekanizmalara ise "liste" denir. Listelere, Usenet haber gruplarından farklı olarak, üye olmak gerekir. Bir üyenin gönderdiği ileti listenin tüm üyelerine dağıtılır. Bu şekilde ileti akışı sağlanır. Her listenin bir yöneticisi vardır.

Listserv'in diğer önemli bir fonksiyonu da bir dosya servis sağlayıcısı olarak çalışmasıdır. Gerekli komutları genellikle bir e-posta mesajı içinde göndererek Listserv'ler bünyesindeki arşivlerden programlar/dosyalar alınabilir. Listserv mekanizmaların en yaygın olanları Bitnet Listserv'i, Listproc, tulp, Majordomo, mailbase, smart-list adıyla bilinir. Her liste ile ilgili 2 önemli adres vardır:

1) liste işlerin yönetildilği adres (üye olmak, çıkmak, üyelik seçeneklerini değiştirmek, eski tutanakları almak gibi),

2) liste üyelerine ileti göndermek için kullanılan adres. Bu, LISTEADI@servis-verici-makina şeklindedir. Örnegin inet-tr Listesi için inet-tr@metu.edu.tr adresi geçerlidir.

Liste yönetim adresi ilgili liste yönetimi yazılımına bağlı olarak, listserv, listproc, majordomo, mailbase, listeadı-request@ilgili-makina şeklinde olabilir. Bu nedenle bir listeye üye olurken, gelen üyelik ve genel kullanımın anlatıldığı mesajı saklamakta yarar vardır. Liste yönetim adresine gönderilecek bir `help' komutu listserv kullanımı ile ilgili önemli bilgileri gönderecektir.

Bitnet Listserv'i, (Revised Listserv) çoğunlukla IBM Mainframe (büyük boy bilgisayarlar) üzerinde bulunan bir servistir.. Listserv'in unix dünyasındaki karşılığı listproc olarak adlandırılır. listserv ile benzer işlevleri vardır.

Türkiye'deki bazı "Liste" servisleri aşağıdadır. Her bir serviste hangi listelerin olduğunu öğrenmek için, ilgili listeye bir mail mesajı içinde "list" komutunu gönderilir.

Bu servislerin kullanımları için yukarıdaki adreslerden herhangi birine e-mail ile help komutunu gondermeniz yeterlidir. e-mail mesajı içinde başka herhangi birşey olmamalıdır. LISTSERV listeleri için bitnet/earn kullanıcıları etkileşimli mesaj ile de (TELL, SM) bu komutu gönderebilirler. Bütun bunların yanında, değişik BBS'lerde bulunan tartışma forumları da vardır. Internet erişimi olan bazı BBS'lerdeki forumlara da üye olunabilmektedir.

. Türkiye'deki tartışma listeleri ve içerikleri

Türkiye'deki listserv/listproc servislerinde yüzlerce tartışma listesi vardır. konular politikadan sanata, uzay bilimlerinden matematiğe çok geniş bir yelpazededir. 8.2.1.'de verilen servislerden her birine LIST komutunu e-posta mesajı içinde gönderirseniz o serviste bulunan listelerle ilgili bilgiler size gönderilecektir. Popüler listelerden bazıları

           Liste Adı                Tanım                      Bulunduğu yer

 

  --------------------------------------------------------------------

      DOST         Türk Bilim Adamları Tartışma Listesi    vm.ege.edu.tr

 

      YARDIMCI  Bilgisayarlar İle İlgili Konular        vm.ege.edu.tr

 

      INET-TR     Türkiye Internet Tartışma Listesi       metu.edu.tr

 

      MODEM-L   Modemlerle ilgili Tartışma Listesi      metu.edu.tr

 

      YUNUS       Türkiye TeX kullanıcıları Grubu         bilkent.edu.tr

 

             Tartışma listelerine üye olmak için LISTENİN BULUNDUĞU SERVİSE SUB <liste_adı> <isim soyisim> komutunu e-posta ile göndermelisiniz. e-posta mesajı içinde başka şeyler olmasın (e-posta sonuna eklenen imzalar vb gibi). Bir örnek vermek gerekirse, İTÜ listproc'daki UZAY-L listesine üye olmak için;

listproc@itu.edu.tr adresine

sub uzay-l  Ali Veli

komutunu e-posta ile göndermeliyiz. Daha sonra listserv/listproc bana üyeliğimin kabul edildiği ya da üyelik isteğimin liste yöneticisine iletildiğini belirten bir e-posta yollayacaktır. Üye olduktan sonra, servise (örneğimizde listproc@itu.edu.tr) göndereceğimiz değisik komutlarla diğer üyelerin listesini, daha önceki gönderileri (eğer saklanıyorsa) vb görmek mümkündür. Unutulmaması gereken nokta; üye olduktan sonra LİSTEYE GÖNDERECEĞİNİZ E-POSTALARI DOĞRUDAN O LİSTENİN İSMİNE (yukarıdaki örnekte uzay-l@itu.edu.tr) GÖNDERMEK GEREKMEKTEDİR.

           Tüm dünyada onbinlerce (yerel/global) liste var. Mesela  herhangi bir listserv adersine bir e-posta mesajı içinde şu komutu gönderdiğimizde;

                        <get listproc turkiye.lists>

Türkiye'deki listelerin bir listesini e-posta ile alabiliriz. Liste %95 oranında günceldir.

NEDEN LISTE SERVISI? NEDEN HABER GRUBU(USENET) SERVISI?
        

          Bu iki servisin işlevsel olarak kesiştikleri bir alan var. O da, ayni mesajı birden çok kişiye iletmek. Liste servisi diyor ki,

"mesajları sadece bana üye olanlar görebilsin, mesaj onlara doğrudan gönderilsin"

Haber grup Servisleri de diyor ki,

"isteyen istediği konudaki tartışmaları ilgili gruplara girip okuyabilsin ve tartışmalara katılabilsin"

Meseleye bu noktadan yaklaşıldığında, her iki servisin de "optimum" kullanılabileceği alanlara kolayca ulaşabiliriz. Özellikle, ulusal/uluslararası adreslere sahip kişilerin üyelikleri temeline dayalı tartışma grupları oluşturulmak isteniyorsa "listproc" iyi bir çözüm. Sadece yerel meseleler ile ilgili konuların tartışılabileceği platformlar için ise haber grup servisleri daha avantajlı konuma geçiyorlar.

Haber grup servislerinin standart liste gruplarına karşi üstünlüklerini sıralamak gerekirse,

* Grup hiyerarşisi içinde benzer grupları alt alta grup iletilere daha sistematik ulaşabiliriz.
* Belirli bir periyotta yapılan tüm tartışmalar yerel diskte yer kaplamadan "threatened" bir şekilde bir çok news programı tarafından kolayca gösterilebilir. Bu özellik sayesinde, "birbiri ile ilgili mesajları" ayni anda grup tartışmaları daha rahat ve sağlıklı izleyebiliriz.
* Posta kutumuzu bir suru mail ile şişirmemiş oluruz. Haber grubu servisi iletileri 15 gün 1 ay (ya da sinirsiz) gibi değişen sürelerde tuttuklarından, geriye donuk eski iletilere bakabiliriz.
* news kullanımı kolaydır. Netscape News, Microsoft News gibi grafik ortamlar daha marifetli olmakla birlikte, mail okumakta/gondermekte kullanilan pine (hem pc pine, hem de unix pine) ile de menülü olarak kullanılabilir. Binlerce news grubu içinde boguluyorum diyorsaniz, news programinizin, sadece sizin sectiginiz gruplari gostermesini saglayabilirsiniz. (Unix icin .newsrc dosyasina bir editor ile girip elle gruplari yazabilirsiniz, ya da, genel listeden "subscribe" olabilir ve .newsrc yi otomatik olusturabilirsiniz.
* Uluslararasi gruplarda ozellikle pekcok profesyonel alanlarda uzmanlasmalar vardir. Soz gelimi, eger "mekanik" ile ugrasiyorsaniz, kolayca sizinle ayni ilgi alanlarini paylasan kisilerin ileti gonderdikleri "sci.mech" altinda bir cok gruba ulasabilir ve alaninizla ilgili oldukca guncel gelismeleri takip edebilirsiniz. Sorularinizi sorabilirsiniz.
* news ortami, web ile entegre olmus ETKILESIMLI VE DINAMIK bir ortamdir. ozellikle, e-posta, ftp, web ve NEWS birlikte dusunulen entegre ortamlar. Gelistirilen yeni web browser'lar, komple cozumler vb. Hep bu unsurlari iceriyor.
* news gruplarda "inanılmaz" teknolojik bilgiler dolaşmaktadır.

Liste Servislerinin belirgin avantajlarini siralamak gerekirse,

* Bazen, yazismalar ozeldir. Sadece uyeler okuyabilir. Oyle listeler olabilir ki, icerik ve konusmalar gizli kalir . Admin seviyesinde sistem yoneticilerinin haberlesmesi gibi
* Konu ile ilgilenenler sadece yerel kullanicilar degilse, o zaman liste kullanimi faydali olabilir. Yerel listelerden disariya "feed" gitmedigi icin "yerel tartismalara" disardan kullanicilar hic bir zaman katilamayacaklar. Bu sorun liste servisi ile giderilebilir.
* listeler "moderated" olabilir (news gruplar da moderated olabilir). Liste yoneticisi liste uzerinde hemen her kontrole sahiptir. Boylece listede dirlik-duzen saglanabilir. (moderated news gruplar da mumkundur).
* Liste servisleri, ayni zamanda iyi bir dosya servisidir de. Liste ile ilgili pek cok dokuman listproc icinde tutulabilir ve kullanicilar bu dosyalara "mail" komutlari ile ulasabilirler.

Peki Hangisini seçmeliyiz!!!

Bence yerine gore kullanmak gerekir.Yerel tartisma ortamlarinin "news group" felsefesinde olusturulmasi optimum kaynak kullanimi ve kullanim kolayligi getirmektedir. Listproc'un statik yapisi icinde liste sayisi fazlalastikca, ilgi duydugunuz konulardaki her listeye uye olmak ve gelen cok degisik kapsamli mailleri handle etmek imkansizlasir. Ote yandan, su an 2. ya da 3. seviyede ilginizi ceken tartisma listelerinde neler olup bittigini anlamak icin de biraz sinir krizi gecirmeyi goze alip bu listelere uye olmaktan baska cikar yol yok.
 

           Internet'te Tele Konferans; irc ve talk

IRC

IRC (Internet Relay Chat), bir çok kişinin aynı anda etkileşimli mesajlarla (aynı anda karşılıklı mesajlaşma) haberleşebildiği bir platform ve bunu sağlayan programlara verilen genel addır. IRC'de, belirli bir konuda konuşmak, tartışmak isteyen insanlar 'kanal' olarak adlandırılan ve genellikle bir konusu olan alanlarda toplanırlar. Birisinin yazdığı bir mesaj, o kanaldaki herkese iletilir.

IRC, bir servis üzerinden kullanılır. Dünyada bir çok (yüzlerce) IRC servisi vardır. Bulunduğunuz sistemden bu servislerden birine erişmek için, özel bir protokol kullanan IRC yazılımlarının sisteminizde yüklü olması gerekir. Bir IRC servisine bağlanmak için verilecek komut, genellikle, (bulunduğunuz sisteme bağlı olmakla birlikte) <irc>'dir. Grafik ara birimli işletim sistemlerinde, menüler ve ikonlar üzerinden gidilerek bağlantı sağlanır. Bu programlara en güzel örnekler : Netscape Chat, MIrc, Virc vb. IRC Servisi veren bütün siteler birbiriyle linktir ve normal olarak, hangi IRC servisine bağlanırsanız bağlanın aynı kanalları görürsünüz. Ancak, bu global networke bağlı olmayan yerel IRC servisleri de olabilir. Aşağıda, bazı IRC servis sunucularının listesi var. Bunlardan coğrafi olarak size en yakın olanına baglanmak en iyidir.

Türkiye: irc.metu.edu.tr, irc.chem.metu.edu.tr, ube.ege.edu.tr, irc.planet.com.tr, irc.kanald.com.tr, irc.emu.edu.tr.

USA: irc.bu.edu, irc-2.mit.edu, irc.colorado.edu, mickey.cc.utexas.edu

Avrupa: irc.funet.fi, cismhp.univ-lyon1.fr, irc.ethz.ch, irc.nada.kth.se sokrates.informatik.uni-kl.de, bim.itc.univie.ac.at

 

Önemli IRC Komutları

Yazdığınız Komut                                       Ne işe yarar

      /join #css                                      #css isimli kanala gir

      /who #css                                     Kanaldaki kişiler hakkında bilgi sor

                                                          @ = kanal op., * = IRC operatörü

      /ping #css                                    Sizin yazdığınız mesajların ortalama ne                                           

                                                          kadarlık bir gecikmeyle diğerlerine iletildiğini sor

                                 

      herkese merhaba                       #css deki herkes ekranında şu mesajı görecek :

                                                            takma_adınız> herkese merhaba

                                                            (You need not type in your own nick.)

      /me is Phobos                           #css deki herkes sizin takma adınızın

                                                          * Phobos olduğunu görecek

      /leave #css                                  Kanaldan çık

      /whois Diamos                              ya da

    

        /whois Titan                         Diamos ve Titan takma adlı kişiler hakkında bilgi